Στις σκοτεινές ημέρες του διωγμού επί Διοκλητιανού και Μαξιμιανού, η πέτρινη καρδιά της Μικρασιατικής Γαλατίας έκρυβε μέσα της μια αόρατη φλόγα ζωντανής πίστεως. Σε μία απομονωμένη σπηλιά κάποιου βουνού κοντά στην αρχαία Άγκυρα, ο Πρεσβύτερος Ιουλιανός συγκέντρωνε σαράντα ομοϊδεάτες του χριστιανούς και τελούσε με μυστικότητα τη θεία λατρεία. Ο Ιουλιανός καταγόταν από το γειτονικό χωριό Κρινθεούς και απολάμβανε τον σεβασμό όλων ως άξιος και ευλαβής λειτουργός του Υψίστου.

Όταν ο Λικίνιος κήρυξε γενικό διωγμό κατά των χριστιανών, εκείνος προτίμησε με τους συντρόφους του να καταφύγει στα δάσος και να συνεχίσει εκεί τη μυστική λατρευτική ζωή. Κάποια ημέρα όμως κατέβηκε μόνος του από τα βουνά για να φέρει νερό και τον αντίκρισαν ειδωλολάτρες, που πρόσφεραν θυσία στον τοπικό ναό της Εκάτης. Τον συνέλαβαν αμέσως με αγριότητα και τον οδήγησαν δεμένο με βαριές αλυσίδες μπροστά στον σκληρό ηγεμόνα Αντωνίνο. Πριν παρουσιαστεί στο επίσημο κριτήριο της πόλης, ο γενναίος μάρτυς γύρισε προς την κατεύθυνση της σπηλιάς.

Με όλη του τη δύναμη φώναξε δυνατά προς τους κρυμμένους συντρόφους του τα παρακάτω παρρησιαστικά λόγια. Τους είπε ότι τον πήραν στο σκληρό κριτήριο για να μαρτυρήσει χάριν του Χριστού, χωρίς να τους έχει προδώσει σε κανέναν διώκτη. Έπειτα τους παρακάλεσε με δάκρυα στα μάτια να ζηλέψουν θερμά και αυτοί τον ίδιο μαρτυρικό αγώνα. Ο σκληρός Αντωνίνος τον ρώτησε πρώτα ποιοι ήταν οι άλλοι σύντροφοί του και πού ακριβώς κρύβονταν μέσα στα βουνά. Ο Ιουλιανός αρνήθηκε αποφασιστικά να τους καταδώσει, και τότε ο εξοργισμένος ηγεμόνας τον πρόσταξε να προσκυνήσει τα είδωλα και να θυσιάσει αμέσως στους ψεύτικους θεούς.

Ο μάρτυς απάντησε με θαυμαστή παρρησία ότι δεν δέχεται τέτοια συμβουλή, καθώς ο ωραιότερος κλήρος για κάθε ευσεβή χριστιανό είναι ο θάνατος υπέρ της αγίας πίστεως. Τότε ο εξαγριωμένος ηγεμόνας έδωσε αυστηρή εντολή να πυρακτώσουν ένα σιδερένιο κρεβάτι και να γυμνώσουν τον γέροντα ιερέα πάνω σε αυτό. Ο Ιουλιανός σταυροκοπήθηκε με θαυμαστή γαλήνη και ανέβηκε μόνος του στο φλεγόμενο όργανο των βασανιστηρίων, χωρίς να δείξει κανέναν απολύτως φόβο. Άγγελος Κυρίου κατέβηκε αόρατος από τους ουρανούς και δρόσισε αμέσως τη φοβερή φλόγα, και ο άγιος έμεινε εντελώς αβλαβής σαν να ξεκουραζόταν σε δροσερό πράσινο χορτάρι.

Ο Αντωνίνος έμεινε εντελώς άναυδος και τον ρώτησε με μεγάλη ταραχή ποιος ήταν επιτέλους και πώς κατάφερε να σβήσει τόσο εύκολα την καυτή φωτιά. Εκείνος απάντησε με μεγάλη ταπείνωση και απαράμιλλη αξιοπρέπεια ότι είναι αληθινός δούλος του ζώντος και αληθινού Θεού. Πρόσθεσε με σταθερή φωνή ότι το ίδιο πανάγιο Όνομα του Κυρίου του είχε χαρίσει εκείνη τη θαυμαστή ουράνια προστασία. Ο εκνευρισμένος ηγεμόνας διέταξε να φέρουν εμπρός του τη γριά μητέρα του μάρτυρα και να της απειλήσουν φοβερά βασανιστήρια.

Της είπε με μεγάλη θρασύτητα ότι αν δεν έπειθε τον κακό της γιο να θυσιάσει στους θεούς, θα παρέδιδε αμέσως το γερασμένο της σώμα στις χυδαίες ύβρεις των στρατιωτών. Η γενναία γερόντισσα του απάντησε αμέσως με θαυμαστό μητρικό θάρρος και χριστιανική παρρησία ενώπιον όλου του δικαστηρίου. Εάν κανείς μολύνει βίαια το σώμα της παρά τη θέλησή της, αυτό δεν θα της λογιστεί ποτέ σαν προσωπική αμαρτία ενώπιον του Θεού. Αντιθέτως, θα γίνει για εκείνη μία βέβαιη και αδιάψευστη εγγύηση αιώνιας δόξας και πλούσιας μακάριας ανταμοιβής στους ουρανούς.

Καταντροπιασμένος βαθιά από τα γενναία λόγια της θεόπνευστης γερόντισσας, ο Αντωνίνος έδωσε εντολή στους στρατιώτες του να την αφήσουν αμέσως ελεύθερη. Στη συνέχεια καταδίκασε αμετάκλητα τον άγιο γέροντα Ιουλιανό σε αποκεφαλισμό διά ξίφους έξω από τα τείχη της πόλης. Καθώς ο γενναίος μάρτυς έφτανε με τους ένοπλους στρατιώτες στον τόπο της εκτέλεσης, ζήτησε ταπεινά λίγη ώρα ησυχίας. Ήθελε να σταθεί ήρεμα και να προσευχηθεί ολόκαρδα στον αγαπημένο του Δεσπότη Χριστό μία τελευταία φορά.

Στράφηκε με δάκρυα προς τον ουρανό και ευχαρίστησε τον Κύριο που τον ενίσχυσε να μείνει σταθερός μέχρι την έκχυση του αίματός του. Έπειτα παρακάλεσε με βαθιά αγάπη να δοθεί άφεση αμαρτιών και απαλλαγή από τα πάθη σε όσους θα έπαιρναν χώμα από τον τάφο του στα μελλοντικά χρόνια. Ζήτησε ακόμη από τον Κύριο να μην επιπίπτουν στα χωράφια τους ολέθρια έντομα, καμία ακρίδα, κανένα σκουλήκι ούτε κάποιο άλλο φθοροποιό πλάσμα. Παρακάλεσε επίσης να γλιτώνουν τα σπαρτά τους και από κάθε επιδρομή αρπακτικών πτηνών που καταστρέφουν τη συγκομιδή.

Τέλος εμπιστεύτηκε το πνεύμα του στον Κύριο και έσκυψε με χαρά τον αυχένα του κάτω από το κοφτερό ξίφος του δημίου. Μία ουράνια φωνή ακούστηκε τότε ολοκάθαρα από τους παρευρισκόμενους, ότι ο Χριστός άνοιγε τις πύλες της βασιλείας του στον γενναίο αθλητή. Την ίδια θεία φωνή άκουσαν και οι σαράντα κρυμμένοι αδελφοί του μέσα στη σπηλιά, και τόλμησαν να βγουν στον τόπο του μαρτυρίου. Όταν έφτασαν, βρήκαν τον δάσκαλό τους ήδη νεκρό και ομολόγησαν με γενναίο θάρρος μπροστά στους στρατιώτες ότι είναι κι αυτοί χριστιανοί.

Οι στρατιώτες τους έδεσαν αμέσως και τους οδήγησαν δεμένους στον ηγεμόνα, ο οποίος διέταξε να αποκεφαλιστούν όλοι μαζί. Ταις πρεσβείαις του αγίου ιερομάρτυρος Ιουλιανού του πρεσβυτέρου Αγκύρας και των συν αυτώ τεσσαράκοντα μαρτυρησάντων αθλητών της πίστεως, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.