Στην πολύβουη και ξακουστή Σμύρνη της Μικράς Ασίας το χίλια οκτακόσια σαράντα τέσσερα γεννήθηκε ένα παιδί προορισμένο για την αγιορείτικη έρημο. Οι ευλαβείς και πιστοί γονείς του Δημήτρη, όπως ονομάστηκε αρχικά, ανέθρεψαν πολυμελή οικογένεια με φόβο Θεού και βαθιά παράδοση. Ήταν ο μικρότερος υιός ανάμεσα στα αδέλφια του και έδειξε από νωρίς ζωηρό ενδιαφέρον για τα ιερά γράμματα. Φοίτησε στην ξακουστή Ευαγγελική Σχολή της Σμύρνης και αναδείχθηκε αριστούχος απόφοιτος, διακρινόμενος για την επιμέλεια και την φιλομάθειά του.

Η καρδιά του όμως ήδη από τα δεκαεννέα του χρόνια στρεφόταν προς την μοναχική πολιτεία και τον αναχωρητικό βίο. Ο ευλαβής πόθος να αφιερωθεί ολοκληρωτικά στον Χριστό μεγάλωνε μέσα του διαρκώς και τον προετοίμαζε για το τολμηρό βήμα. Με την σοφή συμβουλή του αγιοταφίτη πνευματικού πατέρα του ξεκίνησε μακρινό προσκυνηματικό ταξίδι, αναζητώντας τον τόπο όπου ο Θεός τον καλούσε. Επισκέφθηκε διάφορα μοναστήρια στην Πελοπόννησο και στα νησιά, στην Ύδρα, στην Τήνο, στην Πάρο και στην μακρινή Ικαρία.

Εκεί γνώρισε φημισμένους και έμπειρους γέροντες της εποχής, οι οποίοι του μετέδωσαν τις πρώτες πολύτιμες αρχές της μοναχικής ζωής. Έτσι σιγά σιγά ωρίμασε μέσα του η απόφαση να αφιερωθεί ολόκληρος στον Νυμφίο Χριστό και την πνευματική πολιτεία. Στην ευλογημένη Πάρο γνώρισε τον φωτισμένο όσιο Αρσένιο, με τον οποίο συνδέθηκε με ισχυρό πνευματικό δεσμό αγάπης και υπακοής. Ο όσιος Αρσένιος τον προέτρεψε με στοργή να μεταβεί στο Περιβόλι της Παναγίας, στο Άγιον Όρος, και συγκεκριμένα στην Ιερά Μονή του Αγίου Παντελεήμονος.

Εκείνη την περίοδο η μεγάλη αυτή Μονή ήκμαζε ως φιλόξενο κοινόβιο με αυστηρό μοναχικό τυπικό και πολυάριθμη αδελφότητα. Υπακούοντας με ζήλο στην πατρική προτροπή, ο νεαρός Δημήτριος κατευθύνθηκε προς το Άγιον Όρος και εκάρη μοναχός το χίλια οκτακόσια εξήντα έξι. Έλαβε το όνομα Δανιήλ και ανέλαβε με σύνεση και ακρίβεια την υπεύθυνη διακονία του γραμματέως της Μονής. Υπηρετούσε με αφοσίωση τους πατέρες και επιδιδόταν παράλληλα στη μελέτη πατερικών κειμένων και στην αδιάλειπτη προσευχή.

Όμως ταραγμένες και δύσκολες ημέρες έφθασαν σύντομα και αναπάντεχα στο μοναστήρι, διαταράσσοντας βαθιά την πνευματική ευταξία ολόκληρης της αδελφότητας. Οι Ρώσοι μοναχοί, αν και αρχικά αποτελούσαν μειοψηφία τότε, άρχισαν διενέξεις με στόχο τον πανσλαβικό επεκτατισμό μέσα στο Άγιον Όρος. Επιθυμούσαν να αναλάβουν την διοίκηση της ιστορικής Μονής και να αλλάξουν τον παραδοσιακό ελληνικό χαρακτήρα της σταδιακά. Μετά από πολλές και επώδυνες φιλονικίες, αρκετοί Έλληνες μοναχοί αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν το αγαπημένο τους μοναστήρι με βαριά καρδιά.

Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο νεαρός μοναχός Δανιήλ, ο οποίος έφερε μέσα του ανείπωτη πληγή και πικρή αδικία. Καθώς ο Δανιήλ αναχωρούσε λυπημένος από την Μονή, κλήθηκε ξαφνικά από το Οικουμενικό Πατριαρχείο εξαιτίας κάποιων ψευδών συκοφαντιών εις βάρος του. Παρά την αθωότητά του, τιμωρήθηκε αδίκως με οριστική απομάκρυνση από την Ιερά Μονή του Αγίου Παντελεήμονος, χωρίς δικαίωση. Τα ευλογημένα βήματά του τότε τον οδήγησαν στον σοφό Μητροπολίτη Θεσσαλονίκης Ιωακείμ, τον μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως.

Εκείνος αναγνώρισε αμέσως την μεγάλη αδικία που είχε συντελεστεί και τον υποδέχθηκε με αγάπη και κατανόηση πατρική. Του πρότεινε με ευγένεια να εγκαταβιώσει σε κάποια Μονή της Ιεράς Μητροπόλεως Θεσσαλονίκης για να συνεχίσει την πνευματική του πορεία. Έτσι ο γέρων Δανιήλ αποφάσισε να μεταβεί στην ξακουστή Ιερά Μονή Αγίας Αναστασίας της Φαρμακολυτρίας, στα Βασιλικά της Θεσσαλονίκης. Εκεί η συνεισφορά του υπήρξε σπουδαία και πολυσήμαντη για την πνευματική και λειτουργική ανόρθωση της σημαντικής Μονής.

Εισήγαγε με σύνεση το αυστηρό αγιορείτικο τυπικό στις ιερές ακολουθίες, στις ολονύκτιες αγρυπνίες και στους κανόνες της αυστηρής νηστείας. Όταν αργότερα ανακλήθηκε επίσημα η εξορία του, ο φλογερός γέρων επέστρεψε αμέσως στο αγαπημένο του Άγιον Όρος με ανείπωτη χαρά. Για πέντε ολόκληρα χρόνια διέμεινε στην Ιερά Μονή του Βατοπαιδίου, διακονώντας με ευλάβεια, σιωπή και έντονη μοναχική άσκηση. Στάλθηκε κατόπιν από την μεγάλη αυτή Μονή στη Σμύρνη για διάφορες σημαντικές υποθέσεις του εκεί μετοχίου της.

Παρέμεινε στην ιδιαίτερη πατρίδα του εννέα ολόκληρους μήνες, εκπληρώνοντας με ακρίβεια και αφοσίωση την δύσκολη αποστολή του. Ο τότε Μητροπολίτης Σμύρνης Μελέτιος, βλέποντας τα σπάνια πνευματικά χαρίσματα του γέροντος, του πρότεινε να τον χειροτονήσει Βοηθό Επίσκοπό του. Ο ταπεινός Δανιήλ αρνήθηκε σθεναρά την τιμητική προσφορά και επέστρεψε αμέσως στο Άγιον Όρος, αποζητώντας την βαθιά ησυχία. Το χίλια οκτακόσια ογδόντα ένα θέλησε να αφιερωθεί ολόκληρος στην απόλυτη ησυχία της ερήμου και την αδιάλειπτη προσευχή.

Ως τόπο της νέας ησυχαστικής του ζωής διάλεξε τα δύσβατα και άγρια Κατουνάκια του ευλογημένου Αγίου Όρους. Εκεί έκτισε με ταπεινά μέσα μια μικρή και λιτή καλύβη, που αποτέλεσε τον σπόρο για μεγάλη πνευματική συνέχεια. Από εκείνη την φτωχική καλύβη γεννήθηκε αργότερα το ξακουστό Ιερό Ησυχαστήριο της φημισμένης Αδελφότητος των Δανιηλαίων στα Κατουνάκια. Στα βραχώδη Κατουνάκια ο όσιος επιδόθηκε με φλογερό ζήλο στη μελέτη της φιλοκαλίας και των ιερών πατερικών κειμένων.

Καλλιεργούσε αδιάκοπη νοερά προσευχή, αυστηρή νηστεία, αγρυπνία και έντονη σωματική άσκηση καθ' όλη την διάρκεια του εικοσιτετράωρου. Παράλληλα ασκούσε με μεγάλη επιτυχία την ιερή τέχνη της βυζαντινής αγιογραφίας, προσφέροντας αξιολογότατες εικόνες σε διάφορες Μονές. Η αρετή του, συνδυασμένη με την βαθιά μελέτη και την μεγάλη πνευματική του πείρα, του χάρισε σπάνια διορατικά χαρίσματα. Άρχισε τότε να εντοπίζει με ακρίβεια πλάνες, να διορθώνει πλανεμένους και να θεραπεύει δαιμονόπληκτους ανθρώπους με την προσευχή.

Πολλούς χριστιανούς που είχαν παρασυρθεί από αιρετικές ομάδες, τους επανέφερε ξανά στην σωτήρια ορθόδοξη αγιοπατερική οδό. Ζώντας ψηλά στα απόκρημνα βράχια της ερήμου των Κατουνακίων, ο γέρων Δανιήλ επιβλήθηκε γρήγορα στην συνείδηση όλων των αγιορειτών πατέρων. Τον θεωρούσαν αδιαμφισβήτητο κανόνα και γνώμονα της ορθοδόξου πίστεως μέσα στο Άγιον Όρος της εποχής εκείνης. Η γνώμη του αποτελούσε ισχυρή εγγύηση και ασφάλεια για τη διάγνωση πλανών ακόμη και σε προχωρημένους πνευματικά μοναχούς.

Κατέληξε να είναι ο φωτεινός εκφραστής της αυτοσυνειδησίας ολόκληρου του Αγίου Όρους εκείνη την δύσκολη και ταραγμένη ιστορική περίοδο. Στάθηκε σταθερός υπέρμαχος της ορθοδόξου πίστεως και ζωής σε χρόνια ιδιαίτερα δύσκολα, ταραγμένα και πνευματικά σύγχυτα. Συνέγραψε εμπεριστατωμένες θεολογικές πραγματείες και εκατοντάδες πνευματικές επιστολές προς όλη την οικουμένη της ορθοδόξου πίστεως και ζωής. Βοηθούσε με ακρίβεια αρχιερείς, ιερείς, μοναχούς, μοναχές και ευσεβείς χριστιανούς να αντιμετωπίζουν σωστά πνευματικά και θεολογικά ζητήματα.

Καταξιωμένοι γέροντες και έμπειροι πνευματικοί ζητούσαν συχνά τις φωτισμένες συμβουλές και τις σταθερές κατευθύνσεις του οσίου γέροντος. Συνδέθηκε πνευματικά με τον αξιοθαύμαστο γέροντα Φιλόθεο Ζερβάκο και τον φλογερό γέροντα Αμφιλόχιο Μακρή της ευλογημένης Πάτμου. Ιδιαίτερη υπήρξε η βαθιά σχέση του με τον άγιο Νεκτάριο, επίσκοπο Πενταπόλεως, τον μεγάλο θαυματουργό και διδάσκαλο της Εκκλησίας. Τον βοήθησε με πολλές πνευματικές επιστολές σε δύσκολα θεολογικά ζητήματα και προβλήματα της ταραγμένης εκείνης εποχής.

Επίσης διατήρησε στενή και ουσιαστική πνευματική σχέση με τον σπουδαίο Σκιαθίτη λογοτέχνη Αλέξανδρο Μωραϊτίδη, τον μετέπειτα μοναχό Ανδρόνικο. Καθοριστική και σωτήρια υπήρξε η συνάντησή του με τον φλογερό νεαρό Φραγκίσκο Κόττη, τον μετέπειτα ξακουστό γέροντα Ιωσήφ τον Ησυχαστή. Ο φλογερός εκείνος νέος, μαζί με τον συνασκητή του μοναχό Αρσένιο τον Σπηλαιώτη, πήρε από τον γέροντα Δανιήλ ουσιαστικές κατευθύνσεις. Ο σοφός γέρων έβαλε φραγμό στον χωρίς πνευματική επίγνωση ασκητικό νεανικό ζήλο τους, για το ασφαλές μέλλον τους.

Τους συνέστησε με στοργή να υποταχθούν με υπακοή πρώτα σε κάποιον έμπειρο γέροντα του Αγίου Όρους για ασφαλή πορεία. Έτσι τους προστάτεψε από επικίνδυνες πνευματικές ατραπούς και τους χάρισε ασφαλή πορεία προκοπής στην έρημο των ησυχαστών. Με την οσιακή και θεοφιλή βιοτή του κατέστη φωτεινός καθοδηγητής, ιατρός και απελευθερωτής πασχόντων, δαιμονισμένων και ταλαιπωρημένων ανθρώπων. Νύχτες ολόκληρες αγρυπνούσε ακούραστος, γράφοντας θεολογικές μελέτες και επιστολές προς φωτισμόν και στηριγμόν των αγαπητών αδελφών του.

Χαρακτηριστικό κύριο στοιχείο του οσίου ήταν η ένθερμη και βαθιά αγάπη του προς την Παναγία Θεοτόκο, Κυρά του Όρους. Η μεγαλύτερη ευτυχία και ευλογία της ζωής του ήταν ότι αναχώρησε προς τα ουράνια την ημέρα των γενεθλίων της Παναγίας. Κοιμήθηκε εν Κυρίω την ογδόη Σεπτεμβρίου του χίλια εννιακόσια είκοσι εννέα, αφού πρώτα κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων. Η Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας έγραψε ότι το Άγιον Όρος έχασε την τελευταία οσιακή φυσιογνωμία της σύγχρονης αγιορείτικης γενιάς. Όσιε πάτερ Δανιήλ, φωτεινέ καθοδηγητά της αγίας ερήμου των Κατουνακίων, πρέσβευε αδιάκοπα στον φιλάνθρωπο Θεόν υπέρ ημών των αμαρτωλών, αμήν.