Όσιοι Αγάπιος και Πορφύριος οι Κολλυβάδες οι Ασκητές

Στα απόκρημνα άκρα του Μέσα Βουνού της Θήρας, ανάμεσα από τους θαλασσινούς όρμους της Περίσσιας και του Καμαρίου, ένα άβατο ασκητήριο μαρτυρεί ακόμη την πνευματική παρουσία δύο ταπεινών αγωνιστών. Οι ιδρυτές του απόκρημνου αυτού ασκηταριού ήταν οι όσιοι κολλυβάδες Αγάπιος και Πορφύριος, που έζησαν σε χαλεπούς καιρούς για την Ορθόδοξη πίστη. Το χίλια οκτακόσια είκοσι δύο έφτασε στη Σαντορίνη ο ρακένδυτος μοναχός από το Άγιο Όρος, όσιος Αγάπιος Μεταξάς. Καταγόταν από την Κωνσταντινούπολη και έγινε γρήγορα ευαγγελιστής του νησιού με το αγνό και άδολο κήρυγμά του.

Αρχικά ασκήτευε σε ένα μικρό σπήλαιο στον Μονόλιθο, όπου μετετράπη σύντομα σε πνευματική πηγή για τους διψώντες πιστούς. Στο μοναστήρι του Προφήτου Ηλία την ίδια εποχή εγκαταβίωνε ο ενάρετος ιερομόναχος Πορφύριος Μηνδρινός από τη Γωνιά της Θήρας. Εκείνος επιθυμούσε να ζήσει ερημικά και σκέφτηκε ως μοναδικό τόπο ησυχίας το απόμερο μέρος πέρα της Αρχαίας Θήρας. Τον λογισμό του εμπιστεύτηκε στον καθηγούμενο της μονής του Γεράσιμο Μαυρομμάτη, ο οποίος αρνήθηκε να φύγει λόγω λειψανδρίας.

Η φήμη όμως του οσίου Αγαπίου είχε φτάσει στη Μονή του Προφήτου Ηλιού, και ο Πορφύριος τον συνάντησε προσωπικά. Στο τέλος αποφάσισε να τον ακολουθήσει στον δρόμο της αυστηρής μοναστικής ζωής και της συνεχούς προσευχής. Οι δύο τους αργότερα κατέφυγαν στην κολλυβάδικη Μονή Προφήτου Ηλιού της Ύδρας, όπου ο Πορφύριος έγινε ένθερμος μύστης του κολλυβαδικού πνεύματος. Από εκεί με την ευχή του Καθηγουμένου της Μονής επέστρεψαν στη Θήρα και εγκαταστάθηκαν στο ασκηταριό του Μονόλιθου.

Οι πιστοί κατέκλυζαν τον τόπο για να αναπαυθούν πνευματικά κοντά στους δύο φωτισμένους ασκητές της Ορθοδοξίας. Αργότερα μεταφέρθηκαν στη Γωνιά της Θήρας, όπου τελούσαν τις ακολουθίες τους στον Ναό της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Χριστού. Την εποχή αυτή άρχισαν να κατασκευάζουν το άβατο και κρημνώδες ασκητήριό τους πάνω από τον μικρό ορμίσκο Κιόνι, στα άκρα του Μέσα Βουνού. Το προηγούμενο ασκητήριο της Γωνιάς διαμορφώθηκε σε μοναστική παλαίστρα για τις αφιερωμένες γυναίκες ασκήτριες της ευρύτερης περιοχής.

Το χίλια οκτακόσια σαράντα τέσσερα κοιμήθηκε εν Κυρίω ο όσιος Αγάπιος, ο οποίος αναπαύεται μέχρι σήμερα στο ίδιο το ασκητήριο. Ο λαός έδωσε εντολή στον αγιογράφο Μερκούριο Σιγάλα να κατασκευάσει δύο ιερές εικόνες του Οσίου προς ευλαβική τιμή. Τη μια την τοποθέτησαν στον τάφο του και την άλλη στον Ναό του Αγίου Νικολάου στην παραλία του Καμαρίου. Τρία χρόνια μετά την κοίμησή του τελέσθηκε η ανακομιδή του σκηνώματος από τον γέροντα Κυπριανό Ντακουτρό.

Εκείνος μετέφερε τα ιερά λείψανα του Αγαπίου στη Μονή της μετανοίας του, στο φιλόξενο νησί της Ύδρας. Μετά την κοίμηση του Αγαπίου δόθηκε εντολή στον Πορφύριο να εφημερεύει στον ιστορικό Ναό του Τιμίου Σταυρού στην Περίσσα Θήρας. Το χίλια οκτακόσια σαράντα πέντε μετέβη στη Θήρα ο αρχιεπίσκοπος Κυκλάδων Δανιήλ, ο οποίος ήταν αδιάλλακτος πολέμιος του αναγεννησιακού κολλυβαδικού κινήματος. Όταν πληροφορήθηκε για τον πνευματικό αγώνα των Κολλυβάδων, παρατήρησε με δυσαρέσκεια την άρνησή τους να προσκυνήσουν τις νέες δυτικές θρησκευτικές αντιλήψεις.

Οι αντιλήψεις αυτές διαδίδονταν την εποχή εκείνη από την ξενοκίνητη εξουσία της βαυαροκρατίας ανάμεσα στον ελληνικό λαό. Ζήτησε λοιπόν από τον ομολογητή Πορφύριο να αρνηθεί δημόσια τον αγώνα του και τις παραδόσεις των Πατέρων. Εκείνος όμως έμεινε σταθερός και ανυποχώρητος στις πεποιθήσεις του, χωρίς να δεχθεί κανέναν συμβιβασμό με τη βαυαροκρατία. Μετά την άρνηση αυτή ο Δανιήλ υπέβαλε αναφορά στην αποδυναμωμένη Ιερά Σύνοδο του Βασιλείου της Ελλάδος, που ήταν ελεγχόμενη από τα γρανάζια της κοσμικής εξουσίας.

Δικάστηκε ο όσιος ερήμην χωρίς να του δοθεί η παραμικρή δυνατότητα απολογίας και καταδικάστηκε άδικα σε σκληρή εξορία. Τόπος της εξορίας ορίστηκε η Μονή Ευαγγελιστρίας της Σκιάθου, μακριά από τους πνευματικούς του αδελφούς και την αγαπημένη του Σαντορίνη. Εκεί κοιμήθηκε ειρηνικά εν Κυρίω στις είκοσι έξι Μαρτίου του έτους χίλια οκτακόσια πενήντα δύο, ως ομολογητής της πίστεως. Και οι δύο κολλυβάδες Όσιοι, ο Αγάπιος και ο Πορφύριος, τιμώνται από κοινού από την Εκκλησία μας στις δεκαοκτώ Αυγούστου κάθε έτους.

Ταις πρεσβείαις των οσίων πατέρων ημών Αγαπίου και Πορφυρίου των Κολλυβάδων, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.