Σύναξη των εν Λευκάδι Αγίων

Πάνω στους λευκούς βράχους του Επτανήσου, εκεί που το γαλάζιο της θάλασσας αγκαλιάζει τα παμπάλαια μοναστήρια, μία ολόκληρη Εκκλησία κρατάει στη μνήμη της τους ευεργέτες αγίους της. Κάθε πρώτη Κυριακή μετά τη δεκαπέντε Αυγούστου η τοπική Εκκλησία της Λευκάδας τιμά με κοινό εορτασμό όλους τους αγίους του τόπου. Πρόκειται για τους αγίους εκείνους, τους οποίους ο χριστώνυμος λαός της νήσου αναγνωρίζει διαχρονικά ως ευεργέτες σε δύσκολες στιγμές. Είναι οι μεσίτες των πιστών στον Θρόνο της Χάριτος μέσα στις πιο σκληρές ώρες της ιστορίας του νησιού.

Η ιερή εικόνα με την επωνυμία «Οι Άγιοι της νήσου Λευκάδος» είναι έργο των αδελφών της Ιεράς Μονής Παναχράντου Μεγάρων. Βρίσκεται σε ειδικό προσκυνητάρι μέσα στον ιερό Μητροπολιτικό Ναό της Ευαγγελιστρίας, εκεί όπου την ασπάζονται καθημερινά οι ευλαβείς πιστοί. Πρόκειται για μία πρωτότυπη αγιογραφική σύνθεση και ταυτόχρονα για ένα εξαιρετικό εικαστικό έργο της τοπικής αγιογραφίας. Δεν αφίσταται από τους κανόνες της Ορθόδοξης παράδοσης, αλλά αποτυπώνει τις μορφές των αγίων με ζωντανά χρώματα και γλυκές όψεις.

Τις συνδυάζει επίσης με την αποτύπωση προσκυνηματικών τόπων και ιστορικών στιγμών της εκκλησιαστικής ιστορίας του νησιού της Λευκάδας. Το στιλβωτό χρυσό φόντο αισθητοποιεί την υπερουράνια λαμπρότητα, της οποίας μέτοχοι έγιναν όλοι οι άγιοί μας. Στο κέντρο της εικόνας δεσπόζει η παράσταση της Παναγίας της Φανερωμένης, της πολιούχου ολόκληρης της νήσου Λευκάδος. Ως Βασίλισσα ουρανού και γης, η Θεοτόκος κάθεται σε ψηλό θρόνο και κρατάει στα γόνατα τον Ποιητή του κόσμου.

Δεξιά και αριστερά απονέμουν προσκυνήματα στον Κύριο και στην Παναγία δύο άγιοι άγγελοι Κυρίου, όπως αναγράφεται στα φωτοστέφανά τους. Λίγο πιο κάτω στέκεται όρθια η πολιούχος της πόλης της Λευκάδας, η αγία μεγαλομάρτυς Μαύρα, με τα χέρια υψωμένα ικετευτικά. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο θρόνος της Θεομήτορος εμφανίζεται στην εικόνα να εδράζεται πάνω στα ωραία λευκαδίτικα βουνά. Στα αριστερά του θεατή και δεξιά της Παναγίας φαίνεται να ικετεύει τον Χριστό ο απόστολος Παύλος.

Είναι ο φωτιστής του νησιού και ολόκληρου σχεδόν του πρώην εθνικού κόσμου, ο μέγας απόστολος των εθνών. Συμπαραστάτες στη δέηση αυτή έχει τους δύο συνεργούς του στον ευαγγελισμό των εθνών, τους αποστόλους Ακύλα και Ηρωδίωνα. Στην απέναντι πλευρά οριζοντίως παρακαλούν όρθιοι τον Κύριο οι διάδοχοι των αποστόλων, οι τέσσερις πρώτοι γνωστοί επίσκοποι Λευκάδος. Είναι ο άγιος Σωσίων, ο πρώτος επίσκοπος Λευκάδος, καθώς και ο άγιος Αγάθαρχος της Πρώτης Οικουμενικής Συνόδου.

Ακολουθούν ο άγιος Ζαχαρίας της Δευτέρας Οικουμενικής Συνόδου και ο άγιος Πελάγιος της Έκτης Συνόδου, οι οποίοι ορθοτόμησαν τον λόγο της αληθείας. Στην ίδια πλευρά της εικόνας, πίσω από τους αγίους επισκόπους του νησιού, εικονίζονται και οι πέντε ανώνυμοι άγιοι Θεοφόροι Πατέρες. Ακολούθησαν τον άγιο Αγάθαρχο κατά την επιστροφή του από την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο στο νησί και την ιερή επαρχία του. Μόνο ο Θεός γνωρίζει τα ονόματά τους, ενώ από την παράδοση πληροφορούμαστε ότι δύο μόνασαν στη μονή Φανερωμένης.

Οι άλλοι τρεις ασκήτεψαν στο ομώνυμό τους Ησυχαστήριο, στην περιοχή του Αλεξάνδρου, και κατέχουν ξεχωριστή θέση στην ευλάβεια των Λευκαδιτών. Ακόμη στα αριστερά της εικόνας απεικονίζονται πέντε άγιοι επίσκοποι, που συνδέονται με το νησί της Λευκάδας με ιδιαίτερη ιστορία. Είναι ο άγιος Νικόλαος Μύρων της Λυκίας και ο άγιος Δονάτος επίσκοπος Ευροίας, των οποίων τα σκηνώματα πέρασαν από τη Λευκάδα. Είναι ο άγιος Βησσαρίων μητροπολίτης Λαρίσης, ο οποίος θαυματουργικά απήλλαξε το νησί από την πανώλη το έτος χίλια επτακόσια σαράντα τρία.

Είναι ο άγιος Διονύσιος αρχιεπίσκοπος Αιγίνης, πολιούχος της Ζακύνθου, που διέσωσε το νησί από τον φοβερό σεισμό του Δεκεμβρίου. Είναι τέλος ο άγιος Νικήτας μητροπολίτης Χαλκηδόνος, σπουδαία πατερική μορφή από την εποχή της φοβερής Εικονομαχίας του Βυζαντίου. Η ιερά εικόνα του βρέθηκε θαυματουργικά στο χωριό, που σήμερα φέρει το όνομά του και τον τιμά ως προστάτη του τόπου του. Η αγιογράφος μοναχή παρέστησε ακόμη με τον χρωστήρα της τον άγιο νεοϊερομάρτυρα και ισαπόστολο Κοσμά τον Αιτωλό.

Πέρασε από την ενετοκρατούμενη Λευκάδα ο άγιος Κοσμάς λίγο πριν το μαρτυρικό του τέλος, αφήνοντας ευλογία και πνευματική παρακαταθήκη. Παρέστησε ακόμη τον όσιο Λουκά τον εν Στειρίω, αυτόν τον τηλαυγή φάρο της βυζαντινής Ελλάδος του δεκάτου αιώνα. Το λείψανό του πέρασε από τη Λευκάδα εξαιτίας των αρπακτικών Σταυροφόρων, που λεηλατούσαν τα κειμήλια της Ανατολής. Πρόσθεσε επίσης τον όσιο Γεράσιμο τον Νέο Ασκητή, τον εν Κεφαλληνία, στον οποίο οι Λευκαδίτες απέδωσαν τη σωτηρία τους.

Σώθηκαν από τη φοβερά απειλητική πολιορκία του Αλή Πασά των Ιωαννίνων το έτος χίλια οκτακόσια επτά. Παρέστησε ακόμη έναν νέο, Ρώσο στην καταγωγή, άγιο της Εκκλησίας, τον όσιο Θεόδωρο Ουσακώφ τον ναύαρχο. Η Λευκάδα και τα υπόλοιπα Επτάνησα τον γνώρισαν ως ναύαρχο του ρωσικού στόλου, ο οποίος τα απελευθέρωσε από τους Γάλλους. Εγκαταβίωσε όμως στη μονή Σαναξαρίου της Ουκρανίας μετά την αποστρατεία του και είχε τέλη οσιακά και ιερά.

Στην απέναντι πλευρά απεικονίζεται η μαρτυρική τριάδα της ενδεκάτης Νοεμβρίου, οι άγιοι Μηνάς, Βίκτωρ και Βικέντιος. Αυτοί διέσωσαν από κοινού τη Λευκάδα από τη φοβερά απειλή του σεισμού, στις ένδεκα Νοεμβρίου του χίλια επτακόσια τέσσερα. Πίσω από αυτούς εικονίζονται η αγία Βαρβάρα και η αγία Κυριακή, μάρτυρες των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Διαπιστώνει κανείς πως η Λευκάδα δεν ευμοίρησε να διαθέτει κάποιον επώνυμο, πασίγνωστο άγιο ή να φιλοξενεί κάποιο άφθαρτο σκήνωμα.

Δεν υστερεί όμως σε χάρη και ευλογία από τον Θεό και δεν μένει ατείχιστη απέναντι στους εχθρούς της πίστεως. Η αγιότητα όμως δεν είναι υπόθεση των αγιολογικών δέλτων και των συναξαρίων μόνο μέσα στις ιστορίες των ευσεβών. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν αγιοποιεί, δεν κατασκευάζει αγίους, αλλά διακηρύσσει αυτό που η συνείδηση του πληρώματός της έχει συνειδητοποιήσει. Διακηρύσσει με τις πατριαρχικές Πράξεις και τις ιερές ακολουθίες την αγιότητα όσων έγιναν ευάρεστα τω Θεώ.

Αξιώθηκαν εκείνοι να κοινωνούν της Θεότητός Του στη Βασιλεία Του, εις τους αιώνας των αιώνων αμήν. Οι άνθρωποι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τα εκατομμύρια ονόματα των απ' αιώνος ευαρεστησάντων τω Θεώ μέσα στους τόπους. Έζησαν εκείνοι εν οσιότητι και δικαιοσύνη, είτε εν όρεσι και σπηλαίοις, είτε με μαρτύριο αίματος ή συνειδήσεως. Για τον χριστιανό ισχύει ο γνωστός λόγος ότι δεν μετράει ο τόπος αλλά ο τρόπος της ζωής. Φτάνει να θυμηθούμε τον φτωχό μπαλωματή της Αλεξανδρείας, που συνάντησε ο μέγας ασκητής όσιος Αντώνιος και θαύμασε.

Αντιπροσωπεύοντας όλες αυτές τις αφανείς οσιακές μορφές, στο πάνω μέρος της εικόνας απεικονίσθηκαν κορυφές κεφαλών εστεμμένων με φωτοστέφανα. Τα ονόματά τους μόνος ο Θεός γνωρίζει και είναι γραμμένα ανεξίτηλα εν βίβλω ζωής αιωνίου, μέσα στη Βασιλεία των ουρανών. Ταις πρεσβείαις πάντων των εν Λευκάδι αγίων, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς, αμήν.