Στις παγωμένες δυτικές παρυφές της παλαιάς Ρωσικής γης μαρτύρησε γενναία ο Όσιος Αθανάσιος, ηγούμενος της Μονής Μπρεστ Λιτόφσκ. Έζησε σε ιστορικά δραματική εποχή, όταν οι ορθόδοξοι κάτοικοι των δυτικών εδαφών αντιμετώπιζαν την επιβολή της παπικής Ουνίας. Με γενναία πίστη και χριστιανικό σθένος υπερασπίστηκε την ορθοδοξία, παρά τις πιέσεις και τους διωγμούς από τις πολιτικές αρχές της εποχής. Το μαρτυρικό του τέλος συνέβη με σκληρό τρόπο στις πέντε Σεπτεμβρίου του χιλίων εξακοσίων σαράντα οκτώ μετά Χριστόν.

Επί οκτώ ολόκληρους μήνες το άγιο σώμα του βρισκόταν θαμμένο στη γη, χωρίς εκκλησιαστική κηδεία και χωρίς ορθόδοξη ταφή. Ο τόπος της αρχικής ταφής του ανήκε εκείνη την εποχή στους Ιησουΐτες, οι οποίοι κατείχαν τη γη με βίαιες παπικές αξιώσεις. Στις πρώτες Μαΐου του χιλίων εξακοσίων σαράντα εννέα, ένα παιδάκι υπέδειξε στους μοναχούς τον τόπο της παράνομης ταφής. Επρόκειτο για τους ευλαβείς αδελφούς της Μονής του Αγίου Συμεών, οι οποίοι αγωνίζονταν να ανακαλύψουν τον κρυμμένο τάφο του.

Επειδή η τοποθεσία του τάφου ανήκε στους Ιησουΐτες, οι αδελφοί χρειάστηκε να κρυφτούν και να εργαστούν με μυστικότητα. Ξεθάβωσαν τότε νύχτα, μέσα σε επικίνδυνες και δραματικές συνθήκες, το άφθαρτο σώμα του ηγουμένου από το ταπεινό μνήμα του. Στη συνέχεια το μετέφεραν αμέσως σε άλλο ασφαλή τόπο, για να αποφευχθεί η αντίδραση των οργισμένων παπικών Ιησουϊτών της εποχής. Το πρωί της επόμενης ημέρας έφεραν επίσημα το άφθαρτο σώμα στη Μονή τους, με ευλαβική και ησυχαστική ευλάβεια.

Λίγες ημέρες αργότερα, στις οκτώ Μαΐου του χιλίων εξακοσίων σαράντα εννέα, οι μοναχοί τέλεσαν επίσημη και κατανυκτική ταφή του Οσίου. Έθαψαν τα ιερά λείψανά του με μεγάλη τιμή στο δεξί κλίτος του κεντρικού καθολικού της Μονής, που ήταν αφιερωμένο στον Άγιο Συμεών τον Στυλίτη. Ο Άγιος Συμεών υπήρξε μέγας ασκητής της παλαιάς παραδόσεως της Εκκλησίας, και η σύνδεση των δύο αγίων αποτέλεσε ξεχωριστή ευλογία. Τα άφθαρτα ιερά λείψανα τοποθετήθηκαν στη συνέχεια σε χάλκινη λειψανοθήκη μέσα στον σπουδαίο αυτόν ορθόδοξο ναό της Μονής.

Από τη στιγμή εκείνη ξεκίνησε αμέσως η μνήμη του Αγίου ως ιερά παρακαταθήκη ολόκληρου του ορθόδοξου πληθυσμού της δυτικής Ρωσικής γης. Τα ιερά λείψανα δοξάστηκαν με χαρισματικές δωρεές θαυματουργίας, και έλκυσαν πλήθη πιστών από κάθε γειτονική ορθόδοξη περιοχή. Στις οκτώ Νοεμβρίου του χιλίων οκτακοσίων δεκαπέντε, η ξύλινη μοναστηριακή εκκλησία της Μονής υπέστη μεγάλη και καταστρεπτική πυρκαγιά. Στη φοβερή αυτή φωτιά κάηκε ολόκληρος ο ξύλινος ναός, και η χάλκινη λειψανοθήκη έλιωσε σχεδόν εξ ολοκλήρου από τις φλόγες.

Την επόμενη ημέρα της φοβερής πυρκαγιάς, ο ευλαβής ιερέας Σαμουήλ Λισόφσκ ανακάλυψε άθικτο τμήμα των ιερών λειψάνων. Οι ευσεβείς κάτοικοι του Μπρεστ μετέφεραν το τμήμα αυτό κάτω από το ιερό βήμα της μοναστηριακής τραπέζης. Στο έτος χίλια οκτακόσια είκοσι τρία, με την ευλογία του αρχιεπισκόπου Ανατολίου του Μινσκ, τα λείψανα τοποθετήθηκαν σε ξύλινο σκεύος. Έτσι ο φιλόθεος Θεός θέλησε να διαφυλάξει αιώνια ένα τμήμα των ιερών λειψάνων του ένδοξου Οσιομάρτυρος Αθανασίου.

Η μορφή του Οσίου Αθανασίου αναδύεται μπροστά μας ως μέγας πρόμαχος και υπερασπιστής της ορθοδοξίας μέσα σε δύσκολους ιστορικούς καιρούς. Ξεχώριζε με τη βαθιά του πίστη και την ασύγκριτη αγάπη του προς τον πλησίον του, ορθόδοξο και Ουνίτη. Η βαθιά του ευσέβεια και η ακλόνητη αφοσίωση στην πατερική παράδοση τον έκαναν αναγνωρίσιμο σε όλη την περιοχή της Δυτικής Ρωσίας. Με ιερατική παρρησία και θάρρος εξέφρασε με λόγο και έργο την οργή του εναντίον της καταπίεσης των ορθοδόξων από τους αλαζονικούς Ουνίτες.

Στις παρρησιαστικές του ομιλίες δήλωνε με γενναιότητα τον σπουδαίο αποστολικό του ρόλο μέσα στην ταραγμένη ορθόδοξη Εκκλησία της εποχής. Δεν διεκδικούσε ποτέ προφητικό αξίωμα για τον εαυτό του, αλλά παρουσιαζόταν με ταπείνωση ως ευλαβής υπηρέτης του δημιουργήσαντος Θεού. Διακήρυσσε με σαφήνεια ότι ήταν απεσταλμένος για να φωνάξει την αλήθεια προς όλους, στους δύσκολους εκείνους καιρούς. Είχε αληθινή πίστη στην κλήση του από τον ίδιο τον Κύριο, και αγωνίστηκε χωρίς όρους για τους καταπιεσμένους αδελφούς του.

Με σταθερή πεποίθηση δήλωνε προφητικά ότι η καταραμένη Ουνία θα έσβηνε, ενώ η ορθοδοξία θα ευδοκιμούσε στους αιώνες. Ο Όσιος Αθανάσιος έβλεπε ως μοναδικό σκοπό της ζωής του τη στερέωση της ορθοδοξίας και την οριστική κατάλυση της Ουνίας στις παλαιές ρωσικές περιοχές. Στόχος του ήταν αδιαπραγμάτευτα η οριστική στερέωση της ορθοδοξίας και η οριστική κατάλυση της παπικής Ουνίας στις ρωσικές περιοχές. Αφιέρωσε ολόκληρη τη ζωή του στην εκπλήρωση αυτού του ιερού στόχου, χωρίς να υπολογίζει τους κινδύνους που τον περιέβαλλαν.

Με την υποταγή στο θείο θέλημα δεν λογάριασε ποτέ τον προσωπικό κίνδυνο, ούτε τα εμπόδια που τον σταματούσαν στην ιερή του διακονία. Με τον τρόπο αυτόν ο Όσιος Αθανάσιος χρησιμοποίησε ως πνευματικά οπλισμένος όλους τους θεόπνευστους τρόπους που είχε στη διάθεσή του. Στις γενναίες του ομιλίες, στα δυναμικά γραπτά του, στα δημοσιευμένα παράπονά του και στην εκούσια μωρία υπέρ Χριστού. Όλα τα θεόπνευστα μέσα στράφηκαν για την ιερή στερέωση της ορθοδοξίας στην παλαιά αυτή ρωσική γη της εποχής.

Ο Άγιος αποκήρυξε την ολέθρια Ουνία με σθεναρότητα, αλλά παράλληλα ένιωσε βαθιά ευσπλαχνία και αγάπη για τα θύματά της. Ένιωθε ξεχωριστή πατρική τρυφερότητα προς όσους ορθόδοξους είχαν πέσει θύματα της δόλιας Ουνιτικής προπαγάνδας των παπικών εκπροσώπων της εποχής. Η αληθινή του ευθύτητα και η ειλικρίνειά του στις σχέσεις του με τους κοντινούς ανθρώπους προσδιόρισαν την πορεία όλων των έργων του. Στη μοναχική του ησυχαστική ζωή ζούσε περιστοιχισμένος από φανερούς και κρυφούς εχθρούς της ορθόδοξης παραδόσεως της Εκκλησίας.

Ο ιερός Όσιος ασκητής παρέμεινε αμετακίνητος υπερασπιστής και ακλόνητος στύλος της ορθόδοξης πίστεως μέχρι το ένδοξο τέλος. Επαναλάμβανε διαρκώς την προφητική του πρόρρηση: «Η Ουνία θα σβήσει, αλλά η ορθοδοξία θα ευδοκιμήσει στους αιώνες». Η μνήμη του Οσιομάρτυρα Αθανασίου παραμένει ζωντανή στις καρδιές των ορθόδοξων πιστών των δυτικών ρωσικών εδαφών μέχρι σήμερα. Με τις θερμές πρεσβείες του Οσιομάρτυρος Αθανασίου του Μπρεστ οι ορθόδοξοι πιστοί ζητούν θάρρος και ομολογητική σταθερότητα στις δοκιμασίες της δικής τους εποχής.