Ένας τατάρης πρίγκιπας έγινε αιχμάλωτος των Ρώσων και κατόπιν αληθινός μοναχός μέσα στις απομονωμένες ερήμους της βορείου Ρωσίας. Ο όσιος Σεραπίων της Κόζε έλαμψε ως φωτεινός αστέρας μεταξύ των ασκητών και ιδρυτών μοναστηρίων του δεκάτου έκτου αιώνος. Στην αρχή ονομαζόταν Τούρτας Γκραβίροβιτς και ήταν ένας μογγολο-τατάρης πρίγκιπας του Καζάν με βασιλική καταγωγή της εποχής εκείνης. Συνελήφθη ως αιχμάλωτος μαζί με άλλους τατάρους και μεταφέρθηκε στη Μόσχα από τους ορθοδόξους Ρώσους στρατιώτες.

Έλαβε εκεί το άγιο Βάπτισμα και πήρε το χριστιανικό όνομα Σέργιος μέσα από τη συμμετοχή του στην ορθόδοξη πίστη. Έζησε αρχικά στον οίκο του βογιάρου της Μόσχας Ζαχαρία Πλεσσήεφ και ασπάστηκε ολόψυχα την ορθόδοξη χριστιανική πίστη. Η μεταστροφή του ήταν τόσο γνήσια και ειλικρινής, ώστε αποφάσισε να αφιερώσει ολόκληρη τη ζωή του στον αληθινό Θεό. Αναζητούσε καθημερινά τρόπο να εγκαταλείψει τον κόσμο για χάρη του Σωτήρος Χριστού και της σωτηρίας της ψυχής του.

Άκουσε για ένα απομακρυσμένο νησί στη λίμνη Κόζε όπου ασκητεύαν ταπεινοί ερημίτες της ρωσικής βορείου Ορθοδοξίας. Πήρε λοιπόν την οριστική απόφαση να αναχωρήσει αμέσως προς αναζήτηση πνευματικού πατρός σε εκείνους τους απομακρυσμένους τόπους. Άφησε τις πολυτέλειες και τα προνόμια του βογιαρικού οίκου για να ακολουθήσει τη στενή και τεθλιμμένη οδό. Παρέδωσε όλη την ψυχή του στον αληθινό Θεό μέσα από τη θερμή αγάπη και την αδιάκοπη προσευχή της καρδίας του.

Το έτος χιλίοις πεντακοσίοις εξήντα από την κατά σάρκα γέννηση του Σωτήρος Χριστού έφθασε στη χερσόνησο της λίμνης Κόζε. Συνάντησε εκεί τον αναχωρητή γέροντα Νίφωνα, ο οποίος ζούσε ασκητικά μέσα σε σπηλιά της απομακρυσμένης περιοχής. Τον δέχθηκε ο γέροντας ως υποτακτικό του και άρχισαν μαζί τον σκληρό αγώνα της ησυχαστικής βιοτής. Η τροφή τους αποτελείτο από άγρια χόρτα και διάφορους καρπούς της απομονωμένης ερήμου εκείνης της εποχής.

Ο νεαρός Σέργιος υπάκουε επακριβώς όλες τις παραινέσεις του γέροντος και προέκοπτε διαρκώς στην ταπείνωση και την προσευχή. Μετά από κατάλληλη μακρόχρονη δοκιμασία ζήτησε από τον γέροντα την αγία μοναχική κουρά της ορθοδόξου παραδόσεως. Ο γέροντας Νίφων είδε την ειλικρίνεια και την καθαρότητα των πνευματικών του πόθων και αποφάσισε να τον κείρει μοναχό. Ο νέος μοναχός έλαβε τότε το ευλογημένο όνομα Σεραπίων και αφιερώθηκε εξ ολοκλήρου στον μοναχικό αγώνα.

Λίγο λίγο γνωστοποιήθηκαν οι ασκητικές αρετές των δύο μοναχών στους πιστούς της ευρύτερης περιοχής της λίμνης Κόζε. Πολλοί πνευματικοί ζηλωτές προσελκύθηκαν από τις διηγήσεις της σκληρής ασκητικής βιοτής τους και ζητούσαν να μοιρασθούν τη ζωή. Η ησυχαστική βιοτή του Σεραπίωνος συνεχίστηκε για περίπου δεκαοκτώ ολόκληρα έτη μέσα στην έρημο της απομακρυσμένης Κόζε. Παρέμεινε όλα αυτά τα έτη στην ευλογημένη υπακοή του γέροντός του και προέκοπτε διαρκώς στην αρετή και την προσευχή.

Όταν συγκεντρώθηκε σημαντικός αριθμός μοναχών γύρω από τους δύο γέροντες, ο πατήρ Νίφων αναχώρησε για τη Μόσχα. Είχε σκοπό να ζητήσει από τις αρχές γη για την επίσημη ίδρυση του νέου μοναστηριού της κοινότητός τους. Δυστυχώς εκοιμήθη στη Μόσχα πριν προλάβει να ολοκληρώσει την υπόθεση και η μοναχική κοινότητα αγνοούσε ακόμη το γεγονός. Εκείνη την περίοδο εκδηλώθηκε στην περιοχή μεγάλη σιτοδεία και πολλοί κάτοικοι υπέφεραν από την έλλειψη βασικών τροφίμων.

Από συμπάθεια προς τον πτωχό λαό ο Σεραπίων αναχώρησε για να ζητήσει δωρεές προς ανακούφιση του ποιμνίου του. Έλαβε στάρι και έναν μυλόπετρα από τους πιστούς και κουβάλησε τα πάντα μόνος του πίσω στη μοναχική κοινότητα. Έσωσε έτσι θαυματουργικά τους αδελφούς του από τον επικείμενο θάνατο εξαιτίας της φοβερής σιτοδείας της εποχής εκείνης. Πληροφορήθηκε αργότερα την κοίμηση του γέροντος Νίφωνος και αναχώρησε ο ίδιος για τη Μόσχα προς διεκπεραίωση των υποθέσεων.

Έλαβε από τον τσάρο Θεόδωρο επίσημο έγγραφο για την παραχώρηση γης τέσσερις βέρστια μέσα από τη βασιλική εξουσία. Επιστρέφοντας οι μοναχοί καθάρισαν το δάσος και έκτισαν δύο ναούς, αφιερωμένους στη Θεοφάνεια και τον άγιο Νικόλαο. Ο όσιος γερασμένος πλέον παρέδωσε την ηγουμενία στον υποτακτικό του Αβράμιο και κοιμήθηκε ειρηνικά αφήνοντας σαράντα μοναχούς πίσω του.