Ένας ευγενικός ιατρός από τη Ρώμη μετέτρεψε την πατρική του περιουσία σε νοσοκομείο για τους πάσχοντες και τους ξένους. Ο όσιος Σαμψών ο Ξενοδόχος ανέλαμψε στον έκτο αιώνα ως υπόδειγμα χριστιανικής φιλανθρωπίας και θαυματουργικής ιατρικής τέχνης. Γεννήθηκε στην ένδοξη πόλη της αρχαίας Ρώμης από γονείς ευγενείς και πλουσίους που κατάγονταν από τη βασιλική γενιά. Έλαβε επιμελημένη παιδεία στα γράμματα, στη φιλοσοφία, στη θεολογία και στην ιατρική επιστήμη της εποχής εκείνης.

Διακρίθηκε από νωρίς για την ευσέβεια, την αγάπη του προς τον πλησίον και τη βαθιά μελέτη της Αγίας Γραφής. Εξάσκησε την ιατρική τέχνη όχι από ανάγκη ή κερδοσκοπία, αλλά για να υπηρετεί τους πτωχούς και τους πάσχοντες ανθρώπους του καιρού του. Πολλοί ασθενείς που υπέφεραν από ανίατες αρρώστιες θεραπεύονταν θαυματουργικά μέσα από την προσευχή και την ιατρική του φροντίδα. Όταν εκοιμήθησαν οι γονείς του, μοίρασε όλη την περιουσία στους πτωχούς και απελευθέρωσε τους δούλους του οίκου του.

Έμεινε στο τέλος μόνο με ένα ταπεινό φόρεμα και μία απλή ζώνη μέσα από τη μεγάλη του εκούσια ακτημοσύνη. Επέλεξε στη συνέχεια τον δρόμο της ξενιτείας και αποσύρθηκε σε έρημο τόπο μιμούμενος τον προφήτη Ηλία. Άφησε πίσω τους συγγενείς και τους γνωστούς της παλαιάς ζωής του προς αναζήτηση της πνευματικής τελειότητος. Επιθυμούσε να πλουτίσει την ψυχή του με αρετές αντί για τα φθαρτά αγαθά του παρόντος αιώνος. Ο Θεός όμως οδήγησε τον πιστό δούλο του προς τη νέα Ρώμη, δηλαδή την περιφανή πόλη της Κωνσταντινουπόλεως.

Εκεί απέκτησε ένα μικρό οίκημα και τον μετέτρεψε αμέσως σε καταφύγιο των ξένων, των πτωχών και των ασθενών. Δέχθηκε με ταπείνωση όλους τους πάσχοντες και τους θεράπευσε μέσω της ιατρικής τέχνης μαζί με τη χάρη του Θεού. Φρόντιζε επιπλέον τους ασθενείς με τροφή και κρεβάτι και τους περιέθαλπε με αγάπη μητρική και πατρική. Η αρετή της φιλανθρωπίας ήταν συμφυής μέσα στην ψυχή του, καθώς ο ήλιος εκπέμπει φως φυσικά. Ο φιλάνθρωπος Θεός ευλόγησε πλουσίως την αγαπητική διακονία του οσίου Σαμψώνος προς τους πάσχοντες αδελφούς της Κωνσταντινουπόλεως.

Όλοι οι ασθενείς που έπασχαν από ανίατες ασθένειες λάμβαναν θαυμαστή ίαση μέσα στον οίκο του οσίου ξενοδόχου. Ο όσιος όμως έκρυβε με ταπείνωση το χάρισμα της θαυματουργίας υπό το προσωπείο της απλής ιατρικής τέχνης. Ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως άγιος Μηνάς πληροφορήθηκε για τις αρετές του και τον προσκάλεσε στο επίσημο πατριαρχείο. Τον χειροτόνησε πρεσβύτερο της Αγίας Σοφίας, αν και ο όσιος δεν επιθυμούσε για τον εαυτό του τέτοια τιμητική θέση.

Έγινε γρήγορα γνωστός σε ολόκληρη τη βασιλεύουσα ως φιλάνθρωπος ιατρός και θαυματουργός γέροντας της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Πλήθη ασθενών συνέρρεαν στο μικρό του οίκημα ζητώντας την ίαση και την παρηγοριά του πτωχού γέροντος Σαμψώνος. Η φήμη της ιατρικής του τέχνης έφθασε σε λίγο και μέχρι τα ανάκτορα του βασιλέως Ιουστινιανού. Ο αυτοκράτωρ είχε προσβληθεί από φοβερή ασθένεια που τον βασάνιζε σκληρά και κανείς ιατρός δεν μπορούσε να τον θεραπεύσει.

Συγκάλεσε σοφούς ιατρούς από όλες τις επαρχίες της αυτοκρατορίας, αλλά κανείς δεν κατόρθωσε να ανακουφίσει τον πάσχοντα βασιλέα. Στράφηκε τότε με δάκρυα προς τον Σωτήρα Χριστόν και ζήτησε εν θερμή προσευχή την ουράνια ιατρική βοήθεια. Είδε σε όραμα νέο φωτεινό άγγελο που του υπέδειξε ένα γέροντα ιερέα ως τον μέλλοντα ιατρό του. Αναζήτησε τότε επιμόνως τον γέροντα ιερέα μεταξύ όλων των ιατρών της αυτοκρατορίας και η αναζήτηση κράτησε αρκετά.

Ένας πιστός υπηρέτης του ανακτόρου θυμήθηκε τον ταπεινό όσιο Σαμψώνα και ανέφερε στον αυτοκράτορα την ομοιότητα. Ο βασιλεύς Ιουστινιανός κάλεσε αμέσως τον όσιο και αναγνώρισε σε αυτόν τον γέροντα του οράματος της νυκτός. Ο όσιος ακούμπησε με τρέμοντα χέρια το μέρος του σώματος που πονούσε ως ψεύτικη ιατρική επέμβαση. Παράδοξα ο αυτοκράτωρ έλαβε αμέσως ίαση μέσω της θείας χάριτος που ενεργούσε δια του οσίου ξενοδόχου. Ο γέροντας μίλησε με ταπείνωση στον βασιλέα και του απέδωσε τη θεραπεία στην προσωπική του πίστη.

Δεν θέλησε να αποδεχθεί καμία προσωπική δόξα ως ψεύτικος ιατρός, αλλά μόνο τη χάρη του Σωτήρος Χριστού. Ο εν Χριστώ θεραπευμένος βασιλεύς προσέφερε στον γέροντα Σαμψώνα πολύ χρυσάφι και ασήμι ως ένδειξη της ευγνωμοσύνης του. Ο όσιος όμως αρνήθηκε όλα τα πλούσια δώρα και ζήτησε μόνο την ανέγερση ενός μεγάλου ξενοδοχείου της Εκκλησίας. Ο Ιουστινιανός έκτισε τότε κοντά στο κελί του οσίου μεγάλο και μεγαλοπρεπές ξενοδοχείο και νοσοκομείο για τους πτωχούς.

Έδωσε επιπλέον γενναιόδωρες δωρεές για τη συντήρηση του ιδρύματος και πρόσφερε διάφορα κτήματα ως αποθεματικό για τις ανάγκες του. Ο όσιος Σαμψών ανέλαβε τη διεύθυνση του ξενοδοχείου και διακόνησε τους πτωχούς, τους ξένους και τους ασθενείς για πολλά έτη. Η ξενοδοχεία του βρισκόταν μεταξύ του ναού της Αγίας Σοφίας και της Αγίας Ειρήνης στην καρδιά της πόλεως. Ο πατριάρχης Μηνάς υπηρέτησε επίσης ως διευθυντής του ξενοδοχείου, ενώ διατηρούσε ακόμη τον ιερατικό βαθμό του πρεσβυτέρου.

Ο Ιουστινιανός ανέθεσε στον όσιο τη φύλαξη των ιερών σκευών της Μεγάλης Εκκλησίας, δηλαδή της Αγίας Σοφίας. Έφτασε σε βαθύτατο γήρας μέσα στη συνεχή ποιμαντική διακονία και κοιμήθηκε ειρηνικά μετά από σύντομη ασθένεια. Το πανάγιο πρόσωπό του παρέμεινε φωτεινό κατά την έξοδο της ψυχής του χωρίς ίχνος φόβου ή πόνου. Γνώριζε σαφώς ποιος τον καλούσε και προς ποιο γαλήνιο λιμάνι αναπαύσεως οδηγείται η ευλογημένη ψυχή του. Έλαβε τον στέφανο της δικαιοσύνης ως αληθινός εργάτης που πραγματικά είχε επιτύχει τον προαιώνιο μισθό του.

Το ιερό σώμα του ενταφιάστηκε με τιμή στον λαμπρό ναό του αγίου μάρτυρος Μωκίου, ο οποίος ήταν συγγενής του. Πολλά θαύματα συνέβησαν ευθύς αμέσως στον τάφο του οσίου Σαμψώνος και πλήθος πιστών έσπευδαν για ίαση. Κάποτε ξέσπασε φοβερή πυρκαγιά κοντά στον ναό της Αγίας Σοφίας και απείλησε ολόκληρη την περιοχή του ξενοδοχείου. Πολλοί είδαν τον όσιο Σαμψώνα να περιτρέχει την περίφραξη και να αποκρούει με θυμό τις φλόγες της φωτιάς.

Ξαφνικά εμφανίστηκε πυκνό σύννεφο στον ουρανό και κατέβηκε ισχυρή βροχή που έσβησε εντελώς την μεγάλη πυρκαγιά. Ένας επιφανής αξιωματικός με όνομα Θεοδώρητος έπεσε από τη σκάλα και τραυματίστηκε σοβαρά στο πόδι του. Παρέμεινε επί τρεις ημέρες άφωνος και ακίνητος μέχρις ότου ο όσιος του εμφανίστηκε και τον θεράπευσε. Ένας άλλος αξιωματούχος ονόματι Λέων έλαβε ίαση μετά από όραμα του οσίου με τους αργυρίους Κοσμά και Δαμιανό.

Ο ίδιος αξιωματικός φρόντισε αργότερα την ξενοδοχεία προσφέροντας δωρεές για τη συντήρηση και τις ανάγκες του ιδρύματος. Έτσι ο όσιος Σαμψών συνέχιζε να επισκέπτεται τους πάσχοντες ως ζώντας μέσα από την ορθόδοξη Εκκλησία. Ασθενείς πάσης ηλικίας λάμβαναν θεραπεία αλείφοντας τα μέλη τους με το ευωδιαστό μύρο που ανέβλυζε από τον τάφο. Η ξενοδοχεία του προστατεύθηκε με θαυμαστό τρόπο από κάθε καταστροφή χάρη στις πρεσβείες του οσίου ιδρυτού της.

Ένας αμελής διαχειριστής του ξενοδοχείου ονόματι Αινήσιος επιπλήχθηκε σκληρά από τον ίδιο τον όσιο σε πραγματική εμφάνιση. Ο όσιος Σαμψών τον κτύπησε με τη ράβδο του και ο διαχειριστής έχασε αμέσως τη φωνή του. Όλο του το σώμα έγινε μελανιασμένο από τα κτυπήματα και έγραψε με χαρτί την παράδοξη παιδαγωγία του οσίου. Ο επιφανής Λέων προσευχήθηκε για χάρη του Αινησίου και ο όσιος αποκατέστησε τη φωνή του ως φιλάνθρωπος. Από τότε ο διαχειριστής διορθώθηκε εντελώς και υπηρέτησε με προσοχή τους ξένους και τους ασθενείς της ξενοδοχείας.

Ένας άλλος διαχειριστής ονόματι Ευστράτιος αμέλησε επίσης τα καθήκοντά του και τιμωρήθηκε με ασθένεια στα μάτια. Έλαβε ίαση όταν υποσχέθηκε να προσφέρει αρκετό λάδι για τις ανάγκες των ξένων και των πτωχών. Ένας άρχοντας ονόματι Βάρδας πάσχοντας από καρβούνα έλαβε ίαση μετά από εμφάνιση του οσίου την ημέρα της εορτής του Μωκίου. Πολλά ακόμη θαύματα τέλεσε ο όσιος μέσα από τα ιερά λείψανά του και τη μυροβλύζουσα πηγή του τάφου.

Η Εκκλησία τιμά τη μνήμη του στις είκοσι επτά Ιουνίου εκάστου έτους ως μέγα φιλάνθρωπο και θαυματουργό άγιο. Το όνομα Σαμψών στην εβραϊκή και τη βαβυλωνιακή γλώσσα σημαίνει τον λαμπρό ήλιο που φωτίζει την κτίση. Πράγματι ο όσιος υπήρξε λαμπρός ήλιος στο στερέωμα της ορθοδόξου Εκκλησίας με τη φωτεινή του διακονία προς τους πάσχοντες.