Ο Άγιος Διονύσιος, Αρχιεπίσκοπος Σουζδαλίας, ονομαζόταν στον κόσμο Δαβίδ και έγινε μοναχός στη μονή των Σπηλαίων του Κιέβου. Αναχώρησε από τη Λαύρα φέρνοντας μαζί του μία ιερή εικόνα της Παναγίας Θεοτόκου, ευλογία των οσίων Αντωνίου και Θεοδοσίου. Έφθασε στις παραλίες του ποταμού Βόλγα και έσκαψε με τα ίδια του τα χέρια ένα ταπεινό σπήλαιο. Δεν απείχε πολύ από την πόλη του Νίζνι Νόβγκοροντ και αγωνιζόταν εκεί στην απόλυτη ησυχαστική μοναξιά της ερήμου.

Σταδιακά συνέρρεαν αδελφοί μοναχοί κοντά στον φωτεινό αυτόν ασκητή και επιθυμούσαν να ζήσουν την κοινοβιακή ζωή υπό την καθοδήγησή του. Το χίλια τριακόσια τριάντα πέντε ίδρυσε ευλαβικά μοναστήρι προς τιμήν της λαμπράς Αναλήψεως του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Μεταξύ των πνευματικών μαθητών του ξεχωρίζουν ο Άγιος Ευθύμιος της Σουζδαλίας και ο Άγιος Μακάριος της Ζελτοβόντ. Το χίλια τριακόσια πενήντα δύο ο Όσιος Γέροντας έστειλε δώδεκα μοναχούς αδελφούς προς τις μακρινές βόρειες πόλεις της Ρωσίας.

Σκοπός της αποστολής αυτής ήταν ο πνευματικός φωτισμός των κατοίκων και η ευλογημένη ίδρυση νέων μοναστηριών στις περιοχές εκείνες. Το μοναστήρι του Αγίου Διονυσίου άσκησε βαθιά πνευματική και φιλανθρωπική επίδραση στους κατοίκους του Νίζνι Νόβγκοροντ. Έδιδε καθημερινά παρηγοριά, υλική βοήθεια και αληθινή ορθόδοξη πνευματική ποιμαντική σε όλους τους ανθρώπους που προσέρχονταν στη μονή. Το χίλια τριακόσια εβδομήντα τέσσερα ο Άγιος Διονύσιος αξιώθηκε από τον Κύριο να αναλάβει το ποιμαντικό αξίωμα του επισκόπου.

Τα έτη της επισκοπικής του διακονίας συνέπεσαν με μια σπουδαιότατη ιστορική περίοδο για τη ρωσική ορθόδοξη Εκκλησία και τον λαό. Η Ρωσία αγωνιζόταν με ηρωικό φρόνημα να αποτινάξει τον βαρύ μογγολο-ταταρικό ζυγό που της είχε επιβληθεί επί αιώνες. Στις τριάντα μία Μαρτίου του χίλια τριακόσια εβδομήντα πέντε ένας Τάταρος στρατιωτικός αρχηγός εξετόξευσε ένα βέλος εναντίον του. Ο Κύριος όμως διαφύλαξε τον εκλεκτό του και το θανατηφόρο εκείνο βέλος εκάρφωσε μόνο τη μαντύα του Αγίου.

Το χίλια τριακόσια εβδομήντα επτά, με την ευλογία και την επίβλεψη του Διονυσίου, συντέθηκε το γνωστό Λαυρέντειο Χρονικό. Το χρονικό αυτό συντέθηκε από τον Άγιο Λαυρέντιο και αποτέλεσε σημαντικό πνευματικό στήριγμα στον αγώνα για ελευθερία. Το χίλια τριακόσια εβδομήντα εννέα ο Άγιος ταξίδεψε στην Κωνσταντινούπολη με αντίρρηση κατά της εκλογής Μηταή στη μητρόπολη. Έκανε ισχυρή εντύπωση στους Έλληνες με την υψηλή πνευματική του διάθεση και τη βαθιά γνώση των Αγίων Γραφών.

Ο Πατριάρχης Νείλος τον ονόμασε στρατιώτη του Θεού και πνευματικόν άνδρα και τον τίμησε με βαθύ σεβασμό. Από την Κωνσταντινούπολη ο Διονύσιος έστειλε δύο αντίγραφα της εικόνος της Οδηγήτριας προς τη Σύνοδο της Σουζδαλίας. Το χίλια τριακόσια ογδόντα δύο ο επίσκοπος Διονύσιος έλαβε από τον Πατριάρχη τον τιμητικό τίτλο του αρχιεπισκόπου. Επιστρέφοντας στη Ρωσία, ο Άγιος ταξίδεψε στο Πσκοβ και το Νόβγκοροντ για να αγωνισθεί κατά της αιρέσεως των Στριγκόλνικιν.

Επισκέφθηκε για δεύτερη φορά την Κωνσταντινούπολη το χίλια τριακόσια ογδόντα τρία για επίσημες συζητήσεις με τον Πατριάρχη. Συζήτησε ζητήματα για τη διοίκηση και την οργάνωση της ρωσικής μητροπολιτικής περιφέρειας στα δύσκολα εκείνα έτη. Το χίλια τριακόσια ογδόντα τέσσερα ο Πατριάρχης Νείλος ανακήρυξε τον Άγιο Διονύσιο μητροπολίτη ολόκληρης της Ρωσικής Εκκλησίας. Όταν όμως επέστρεψε στο Κίεβο, συνελήφθη αμέσως με εντολή του πρίγκιπα Βλαδίμηρου Ολγκερντόβιτς και φυλακίσθηκε αδίκως εκεί.

Στις δεκαπέντε Οκτωβρίου του χίλια τριακόσια ογδόντα πέντε ο Άγιος εκοιμήθη μέσα στη φυλακή του Κιέβου. Τα τίμια λείψανα του Αγίου ετάφησαν με ευλάβεια στα Σπήλαια του Κιέβου, στο Σπήλαιο του Μεγάλου Αντωνίου. Η μνήμη του εορτάζεται στις είκοσι έξι Ιουνίου, διότι αυτή είναι η εορτή του προστάτου του Αγίου Δαβίδ Θεσσαλονίκης. Το όνομα Δαβίδ είχε λάβει ως κοσμικό κατά το άγιο μυστήριο του Βαπτίσματος στην παιδική του ηλικία.

Στο Συνοδικό του Κατακομβικού Μοναστηριού του Νίζνι Νόβγκοροντ ο Άγιος Διονύσιος ονομάζεται θαυματουργός μοναχός και πνευματικός πατήρ. Έτσι ολοκλήρωσε τη ζωή του ένας από τους πιο φωτεινούς ποιμένες της ρωσικής Εκκλησίας του δεκάτου τετάρτου αιώνος.