Ο Άγιος Νεομάρτυς Νικήτας γεννήθηκε στην ευλογημένη μικρή πόλη Μαντράκι, στο πανέμορφο νησί της Νισύρου του Αιγαίου πελάγους. Ο πατέρας του υπήρξε ένας από τους επιφανείς τοπικούς άρχοντες της πόλεως Μαντράκι, με κοινωνικό κύρος και ευρεία αναγνώριση. Σε κάποια στιγμή της ζωής του ο πατέρας διέπραξε ένα έγκλημα, για το οποίο συνελήφθη και οδηγήθηκε σε τουρκικό δικαστήριο. Από φόβο μήπως τον εκτελέσουν για το έγκλημά του, αποφάσισε να σώσει την πρόσκαιρη επίγεια ζωή του αλλάζοντας θρησκευτική πίστη.

Αρνήθηκε λοιπόν τη χριστιανική του πίστη και έγινε μουσουλμάνος μαζί με όλα τα μέλη της οικογενείας του. Ο μικρός παιδικός Νικήτας, που ήταν τότε πολύ μικρός για να αντιληφθεί τη βαριά σημασία αυτής της αλλαγής, μετονομάστηκε δια της βίας Μεχμέτ. Οι πιστοί ορθόδοξοι χριστιανοί συμπατριώτες της Νισύρου περιφρόνησαν την οικογένεια για την προδοσία της ορθόδοξης χριστιανικής πίστεως. Έτσι η αρνησίχριστη οικογένεια αναγκάστηκε να εγκαταλείψει τη γενέτειρά τους και να μετοικήσει στο μεγαλύτερο γειτονικό νησί της Ρόδου.

Στη Ρόδο πέρασαν τα παιδικά χρόνια του νεαρού πια Μεχμέτ μέσα σε νέο μουσουλμανικό περιβάλλον της οθωμανικής κοινωνίας. Στο μεγαλόνησο της Ρόδου η οικογένεια προσπάθησε να ξεκινήσει εκ νέου τη ζωή της σε άλλο τόπο, μακριά από τους παλαιούς συμπατριώτες. Ο μικρός Μεχμέτ μεγάλωσε εκεί μαθαίνοντας τα μουσουλμανικά έθιμα, χωρίς να γνωρίζει ότι ήταν βαπτισμένος ορθόδοξος χριστιανός με άλλο όνομα. Μια ευλογημένη ημέρα ο νεαρός Μεχμέτ τσακώθηκε με ένα μουσουλμανόπουλο, με το οποίο έπαιζε φιλικά εκείνη την ώρα.

Όταν η μητέρα του παιδιού πληροφορήθηκε τον καβγά, άρχισε με μανία να φωνάζει προσβλητικά στον μικρό Μεχμέτ και να τον αποκαλεί άπιστο. Ο νεαρός Μεχμέτ μπερδεύτηκε ξαφνικά από την προσβλητική και υβριστική αυτή φράση και ζήτησε επιμόνως από τη μητέρα του να του εξηγήσει. Η μητέρα του προσπάθησε επιμελώς να αγνοήσει τις απορίες του, αλλά εκείνος επέμεινε με ζωηρό ενδιαφέρον να μάθει την αληθινή απάντηση. Τέλος η μητέρα του ξεκαθάρισε όλη τη βαριά αλήθεια και του αποκάλυψε με δυσκολία τον τρόπο με τον οποίο έγιναν μουσουλμάνοι.

Ο νεαρός Μεχμέτ τότε ζήτησε με αγωνία να μάθει επίσης ποιο ήταν το αληθινό χριστιανικό όνομα που είχε λάβει στη Βάπτιση. Όταν έμαθε ότι το χριστιανικό βαπτιστικό όνομά του ήταν Νικήτας, αποφάσισε σταθερά να επιστρέψει αμέσως στην ορθόδοξη πίστη των πατέρων του. Από εκείνη τη στιγμή περίμενε με αγωνία την κατάλληλη ευκαιρία να δραπετεύσει με ασφάλεια από το νησί της Ρόδου. Ο μικρός Νικήτας πήρε τέλος ένα πλοίο και αναχώρησε για το ευλογημένο νησί της Χίου, όπου αποβιβάστηκε στο λιμάνι Λιθή.

Στη Χίο περπάτησε κάμποση ώρα χωρίς να γνωρίζει που να κατευθυνθεί και τελικά έφτασε στη βυζαντινή Μονή της Νέας Μονής. Στη βυζαντινή Νέα Μονή ο νεαρός Νικήτας εξομολογήθηκε την ιστορία του στον Ηγούμενο και του ζήτησε ταπεινά πνευματική συμβουλή. Ο σοφός Ηγούμενος τον παρέπεμψε αμέσως στον Όσιο Μακάριο, τον πρώην Μητροπολίτη Κορίνθου, που ασκήτευε τότε στο νησί. Όταν ο Όσιος Μακάριος άκουσε προσεκτικά την Εξομολόγησή του, τον δέχτηκε ξανά στην Ορθόδοξη Εκκλησία διαμέσου του ιερού μυστηρίου του Αγίου Χρίσματος.

Παράλληλα τον ενίσχυσε δίνοντάς του ξεχωριστή πνευματική καθοδήγηση για τον μετέπειτα ασκητικό αγώνα της επιστροφής στον Σωτήρα Χριστό. Ο νεαρός Νικήτας αποφάσισε ομολογητικά να παραμείνει στη Νέα Μονή, ξεκινώντας τη ζωή του ως ταπεινός ασκητής μοναχός. Επιθυμώντας να αναλάβει σπουδαιότερους πνευματικούς αγώνες, αποσύρθηκε στη Σπηλιά των Αγίων Πατέρων κοντά στη ξακουστή Νέα Μονή. Εκεί συνάντησε τον ευλαβή ασκητή Άνθιμο, ο οποίος του έδωσε μια αποφασιστική και κρίσιμη πνευματική συμβουλή για τη μελλοντική του πορεία.

Ο γέροντας Άνθιμος του είπε ξεκάθαρα ότι όποιος αρνήθηκε τον Σωτήρα Χριστό πρέπει υποχρεωτικά να επιστρέψει στον τόπο της αρνήσεώς του. Συμπλήρωσε δηλαδή ότι ο αρνησίχριστος πρέπει εκεί να ομολογήσει την αληθινή πίστη του, να αρνηθεί το Ισλάμ και να μαρτυρήσει για τον Χριστό. Ο Νικήτας χάρηκε αφάνταστα όταν άκουσε αυτή τη γενναία οδηγία και αμέσως επέστρεψε στη Νέα Μονή για να ζητήσει τις ευχές. Οι μοναχοί έψαλαν τότε με ευλάβεια τον Παρακλητικό Κανόνα της Παναγίας και του έδωσαν την ευλογία να μαρτυρήσει για την πίστη.

Όταν ο νεαρός ομολογητής μάρτυς έφτασε στο λιμάνι της Χώρας της Χίου, συνελήφθη ξαφνικά από έναν Μουσουλμάνο φοροσυλλέκτη της Κριμαίας. Δεν είχε δηλαδή κανένα χαρτί απόδειξης ότι είχε πληρώσει τον κεφαλικό φόρο, που οι Τούρκοι απαιτούσαν από τους ορθοδόξους χριστιανούς. Καθώς οδηγούνταν προς τη φυλακή, ο φοροσυλλέκτης τον σταμάτησε στον τόπο που λεγόταν Μπουνάκι, για να ψάχνει για άλλους φοροφυγάδες. Εκείνη ακριβώς τη στιγμή πέρασε τυχαία ένας ιερέας που ονομαζόταν Δανιήλ και που γνώριζε τον Νικήτα από παλαιότερα χρόνια.

Ο πατήρ Δανιήλ φώναξε μέσα στον δρόμο τον Νικήτα με το μουσουλμανικό του όνομα, λέγοντάς του δυνατά να σταματήσει. Όταν ο πατήρ Δανιήλ ρώτησε τον Νικήτα γιατί κρατούνταν, ο Νικήτας απάντησε ότι δεν είχε πληρώσει τον αναγκαίο κεφαλικό φόρο. Τότε ο εκπληκτος ιερέας πατήρ Δανιήλ φώναξε δυνατά αν τυχόν οι μουσουλμάνοι έπρεπε πια να πληρώνουν αυτόν τον ίδιο φόρο. Ο Νικήτας τότε εξήγησε στον πατέρα Δανιήλ ότι ήταν χριστιανός με το βαπτιστικό όνομα Νικήτας και ότι αρνήθηκε το Ισλάμ.

Ο μουσουλμάνος της Κριμαίας πρόσεξε όλη την κρίσιμη συνομιλία τους και τον οδήγησε αμέσως στον Τούρκο δικαστή για ανάκριση. Στη συνέχεια ο νεαρός Νικήτας ομολόγησε με γενναιότητα στον δικαστή ότι όντως ήταν μουσουλμάνος και είχε περιτμηθεί. Παρά την περιτομή που είχε λάβει ως παιδί, ο γενναίος Νικήτας ομολόγησε τώρα ξεκάθαρα ότι αποφάσισε να επιστρέψει στη χριστιανική πίστη. Επιθυμούσε επιπλέον να καλείται και πάλι με το αρχικό βαπτιστικό όνομα Νικήτας, αρνούμενος ολοκληρωτικά κάθε σχέση με το ψεύτικο Ισλάμ.

Ο εξοργισμένος δικαστής διέταξε τότε να φυλακιστεί ο Νικήτας και να βασανιστεί δέκα ολόκληρες ημέρες, για να επιστρέψει στο Ισλάμ. Όμως ο Νικήτας έμεινε ακλόνητος στην ορθόδοξη πίστη του, χωρίς ποτέ να φοβηθεί τις βρισιές και τους ωμούς ξυλοδαρμούς των διωκτών. Όταν του έφεραν φαγητό για να πάρει δύναμη, αρνήθηκε λέγοντας ότι τρέφεται με ουράνια τροφή, που εκείνοι δεν είχαν να γευτούν. Τον τοποθέτησαν τότε σε ένα στάβλο για να ποδοπατηθεί από τα άγρια άλογα, αλλά ένα θαύμα τον προστάτεψε από κάθε βλάβη.

Όταν πέρασαν οι δέκα ολόκληρες ημέρες των βασανιστηρίων, ο νεαρός Νικήτας ομολόγησε γενναία ότι θα πεθάνει ως χριστιανός Νικήτας. Στις είκοσι μία Ιουνίου του χίλια επτακόσια τριάντα δύο μετά Χριστόν, ο δεκαεπταετής νεομάρτυς αποκεφαλίστηκε και έλαβε τον αμάραντο στέφανο. Πιστοί χριστιανοί βούτηξαν λευκά πανιά μέσα στο ένδοξο μαρτυρικό αίμα του και θεράπευσαν θαυματουργικά πολλούς τυφλούς που αναβλέψαν αμέσως. Η τίμια κάρα του φυλάσσεται σήμερα στην Ιερά Μονή Ιβήρων του Αγίου Όρους και τα υπόλοιπα ιερά λείψανα στον Ναό του Αγίου Νικήτα στη Νίσυρο.

Πρεσβείαις του Αγίου Νεομάρτυρος Νικήτα του Νισυρίου, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τις ψυχές μας, αμήν.