Όσιος Σάββας ο Βατοπεδινός

Ένας λόγιος της Θεσσαλονίκης μεταμορφώθηκε σε σαλό γυμνό περιπλανώμενος στα βουνά κι έγινε σύμβουλος αυτοκρατόρων και πατριαρχών. Ο Όσιος Σάββας ο Βατοπεδινός γεννήθηκε στη μεγάλη πόλη της Θεσσαλονίκης γύρω το χίλια διακόσια ογδόντα μετά Χριστόν. Καταγόταν από εξαιρετικά ενάρετους και ευλαβείς γονείς, οι οποίοι αργότερα και οι ίδιοι ασπάστηκαν τη μοναχική πολιτεία. Ο εξαίρετος βιογράφος του Οσίου και προσωπικός γνώριμός του, ο μετέπειτα Άγιος Φιλόθεος Κόκκινος, τους εγκωμιάζει θαυμάσια.

Το βαπτιστικό του όνομα ήταν αρχικά Στέφανος, ένα ευγενές και χριστιανικό όνομα της Θεσσαλονίκης της εποχής εκείνης. Έλαβε καλή βασική μόρφωση και από νωρίς αγάπησε θερμά την αρετή, τη σωφροσύνη, την εγκράτεια και την ταπείνωση. Λόγω αυτής της εξαιρετικής συμπεριφοράς του ήταν σε όλους τους συμπολίτες του πάρα πολύ αγαπητός και αξιοθαύμαστος. Ως νέος αφήνει την αγαπημένη πατρίδα, το γένος, την υπόληψη και την πατρική αγάπη και πορεύεται προς τον Άγιον Άθωνα.

Όπως αναφέρει ο βιογράφος του, εισήλθε στον ιερό Άθωνα τον όντως χρυσό και αγαπημένο τόπο των ορθοδόξων μοναχών. Τίθεται με υπακοή κάτω από έμπειρο και σεβάσμιο Γέροντα στην περιοχή των Καρυών σε ένα Βατοπαιδινό κελί. Στην κουρά του λαμβάνει το αγγελικό σχήμα και το νέο μοναχικό όνομα Σάββας, αντικαθιστώντας το παλιό Στέφανος. Υπομένει καρτερικά και σταθερά την αυστηρότητα του Γέροντος του και τη σκληρότητα της υπερβολικής ασκητικής του εγκράτειας.

Η συνεχής πείνα, η σκληρή δίψα, η ολονύκτια αγρυπνία, η ορθοστασία και η αδιάκοπη δέηση τον συνόδευαν παντοτινά. Ο αυστηρός του Γέροντας του ήταν παρ' όλα αυτά εξαιρετικά αγαπητός, διότι τον θεωρούσε βέβαιο οδηγό προς τη σωτηρία. Ο ίδιος ήταν επίσης πολύ αγαπητός σε όλους τους συνασκητές του, που χαίρονταν ολόψυχα τη συνομιλία του. Λόγω της μεγάλης ταπεινοφροσύνης του αρνήθηκε επίμονα να δεχθεί την ιερωσύνη, παρά τις παρακλήσεις των αδελφών του.

Βλέποντας ότι δεν εισακούεται, την ημέρα της προγραμματισμένης χειροτονίας του κρύφθηκε σε τόπο όπου αδυνατούσαν να τον ανακαλύψουν. Λόγω των βάρβαρων επιδρομών των Καταλανών, ο σεβάσμιος Γέροντάς του αναχωρεί με άλλους πατέρες για μονή της Θεσσαλονίκης. Ο νεαρός Σάββας, μη θέλοντας τις περιποιήσεις των γονέων και τις κολακείες των γνωστών, αναχωρεί ξανά για τα μακρινά νησιά. Επισκέπτεται τη Λήμνο, τη Λέσβο και τη Χίο και καταλήγει τελικά στη Μικρά Ασία, στην ξακουστή Έφεσο.

Αργότερα επισκέφθηκε επίσης την Πάτμο και άλλα μικρότερα νησιά του Αιγαίου και κατέληξε ευλαβικά στη μεγάλη Κύπρο. Μετά από θερμή και ένδακρυ προσευχή αποφασίζει να ακολουθήσει τη δύσκολη οδό της σαλότητος για χάρη του Χριστού. Πέταξε όλα τα ρούχα του και ξεκίνησε να περιφέρεται στα βουνά της Κύπρου άστεγος, γυμνός και τελείως μόνος. Στις πόλεις περιφερόταν εντελώς άγνωστος, αμίλητος, άσιτος και αληθινά απρόσιτος, νεκρός για τον κόσμο των ανθρώπων.

Ο μακάριος Όσιος Σάββας ζούσε με συνεχή νηστεία ή μάλλον με αληθινή ασιτία της ασκητικής πολιτείας. Έφθανε να τρώει μία μόνο φορά την εβδομάδα κάποια άγρια χόρτα από τα βουνά για ελάχιστη συντήρηση. Δεν είχε κρεβάτι ούτε στρώμα, ούτε στέγη, ούτε ένδυση, ούτε φιλία και καμία γνωριμία με ανθρώπους. Ζούσε πραγματικά μία ζωή σπάνια εξαιρετική, υπερφυσική, απερίγραπτη, ασυνήθιστη και απίθανη για όλους τους κοσμικούς ανθρώπους.

Ήταν εκτεθειμένος συνεχώς στον φοβερό καύσωνα, στο άσχημο ψύχος, στην καταιγίδα, τη νεροποντή, τον δυνατό άνεμο. Συναναστρεφόταν με άγρια θηρία, με δηλητηριώδη ερπετά, και υπομένοντας τις φοβερές στερήσεις, απορούσε κανείς πώς δεν τον επισκεπτόταν ο θάνατος. Έτσι όμως αναδείχτηκε μέγας και θαυμαστός στους ουρανίους αγγέλους και πραγματικά μισητός στους πονηρούς δαίμονες της κολάσεως. Ο σοφός λόγιος μοναχός περιφερόταν ως άσοφος και ως μωρός για χάρη του Χριστού κατά τον θείο Παύλο.

Αρκετοί άνθρωποι τον θεωρούσαν αληθινά παράφρονα και τον περιφρονούσαν, και κάποιοι απομακρύνονταν εντελώς τρομαγμένοι από κοντά του. Μερικοί άρχιζαν όμως να τον σέβονται και να τον τιμούν, υποψιαζόμενοι τον μυστικό αγώνα και τη σιωπή του. Ορισμένοι κακοί άνθρωποι τον παρεξηγούσαν συστηματικά, τον υποπτεύονταν, τον έβριζαν και έφθασαν να τον δείρουν ανελέητα και βίαια. Εκείνος όμως είχε υπέροχη συγχωρητικότητα και θεωρούσε όλες τις εναντίον του ενέργειες των ανθρώπων ως καθαρά δαιμονοκίνητες.

Έτσι λοιπόν ζούσε ο μακάριος Σάββας στα βουνά της Κύπρου, αναδεικνυόμενος αληθινός ισάγγελος ασκητής της εποχής εκείνης. Όταν ο ευλαβής κυπριακός λαός άρχισε να τον τιμά ως άγιο, ο άνθρωπος του Θεού αποφάσισε να αναχωρήσει από τη μεγαλόνησο. Έτσι αυτή η περιφρόνηση και κακομεταχείριση μεταβλήθηκε ξαφνικά σε θαυμασμό, δόξα και τιμή για τον ταπεινό Όσιο. Βαρύ πένθος κατέλαβε όλους τους Κύπριους με την αναπάντεχη αποχώρηση του Αγίου από το νησί τους.

Μετά από διάφορες περιπέτειες έφθασε στους Αγίους Τόπους και έγινε ταπεινός προσκυνητής του Παναγίου Τάφου του Κυρίου. Κατόπιν επισκέφθηκε ευλαβικά το θεοβάδιστο Όρος Σινά ως αρχάριος και ανίδεος, με την ανυπέρβλητη μετριοφροσύνη του. Επιστρέφει αργότερα ευλαβικά στα Ιεροσόλυμα και εγκλείεται ταπεινά στα ασκητήρια πέραν του Ιορδάνη ποταμού, προσευχόμενος ολονύχτια αδιάλειπτα. Οι πονηροί δαίμονες ξεσήκωσαν δυνατό φοβερό πόλεμο εναντίον του ακατάφερτα, αφού είχαν να κάνουν με άφοβο ασκητή.

Παρά τη σωματική του καχεξία, την αδυναμία και τους φοβερούς δαιμονικούς δαρμούς, η καρδιά του παρέμενε προσηλωμένη στον Κύριο. Ο Κύριος της δόξης τον αξίωνε άρρητης θεοψίας και θαυμαστής θείας φωτοχυσίας μέσα στις δύσκολες ασκητικές νύχτες. Εισήλθε αργότερα στη Μονή του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου, όπου τον γνώρισαν και του απέδωσαν μεγάλες ιερές τιμές. Πέρασε σαρανταήμερη τέλεια νηστεία, ορθοστασία αδιάκοπη και αγρυπνία και θα νόμιζε κανείς ότι έβλεπε εντελώς ακίνητο άγαλμα.

Είδε εκεί για τρίτη φορά τον Κύριο Ιησού Χριστό μέσα σε άρρητο και εξαίσιο φως, γεμάτος ανεκλάλητη θεϊκή ευφροσύνη. Συνέχισε αργότερα να πορευτεί ως υποτακτικός στο κοινόβιο του Τιμίου Προδρόμου παρά τον Ιορδάνη ποταμό, ως απλός μοναχός. Η θεία χάρη που είχε μέσα του τον έκανε να επιτελεί υπερφυσικά θαύματα και να ημερεύει ακόμη και άγρια λιοντάρια. Με θεϊκή εντολή μέσω Αγγέλου αναχώρησε από το μοναστήρι, και οι μοναχοί τον αποχωρίστηκαν με μεγάλη θλίψη.

Στα Ιεροσόλυμα τον υποδέχθηκαν με μεγάλες τιμές και πορεύτηκε στη συνέχεια προς τη Δαμασκό και την Αντιόχεια. Στον δρόμο του συνάντησε μία γυναίκα με το νεκρό παιδί της στην αγκαλιά της και πολλά δάκρυα. Βλέποντας τα δάκρυα και τις παρακλήσεις της, ο Άγιος ανέστησε υπερφυσικά το άψυχο παιδί της με προσευχή. Για να αποφύγει τις τιμές των ευλαβών ανθρώπων, αναχώρησε αμέσως αλλάζοντας δρόμο, και αργότερα πραγματοποίησε ξανά παρόμοιο θαύμα.

Με ευλαβικό πλοίο έφθασε στη μεγάλη νήσο Κρήτη, όπου επί διετία ασκήθηκε στα έρημα βουνά της με υπεράνθρωπο τρόπο. Κατόπιν μετέβη ευλαβικά στην Εύβοια, την Πελοπόννησο, την Αθήνα, τη Μακεδονία, τη Θράκη, την Ηράκλεια και την Κωνσταντινούπολη. Στη βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη παρέμεινε σιωπηλός και έγκλειστος στη Μονή του Αγίου Διομήδους με αδιάκοπη μυστική προσευχή. Η φήμη του δεν μπόρεσε όμως πάλι να κρυφτεί μέσα στους τοίχους της σιωπής του ησυχαστικού του κελλιού.

Τον αναζήτησαν επίμονα ο πατριάρχης Ησαΐας και ο αυτοκράτορας Ανδρόνικος ο δεύτερος ο Παλαιολόγος για συμβουλή και ευλογία. Επέστρεψε λοιπόν τελικά ως φυγόδοξος ταπεινός ξανά στο αγαπημένο του ευλογημένο Άγιον Όρος για ησυχαστική μοναχική πολιτεία. Στο Άγιον Όρος επέστρεψε στην Ιερά Μονή του Βατοπαιδίου, όπου είχε επιστρέψει μακάρια αναπαυθεί ο πνευματικός του Γέροντας. Ο πάντα ταπεινόφρων Όσιος Σάββας προτίμησε τη φοβερή υπακοή και έλυσε τη μακρόχρονη σιωπή του πια.

Έγινε ξανά εκκλησιαστικός, ψάλτης, αναγνώστης, τραπεζάρης και νοσοκόμος, εκτελώντας με προθυμία όλα τα ιερά διακονήματα της μονής. Σε όλα τα ιερά διακονήματα ήταν πρόθυμος, ακριβής, προσεκτικός και πραγματικά αποδοτικός για την ωφέλεια της αδελφότητος. Δίδασκε με το βιωμένο ασκητικό του παράδειγμα, με τη στάση του και με την ολοένα αδιάλειπτη προσευχή του. Κατά τον σκληρό εμφύλιο πόλεμο των ετών χίλια τριακόσια σαράντα ένα έως χίλια τριακόσια σαράντα επτά, οι αδελφοί τον πίεσαν.

Ζητούσαν να ηγηθεί ειρηνευτικής πρεσβείας προς τη Κωνσταντινούπολη, για να σταματήσει επιτέλους ο φοβερός εμφύλιος αυτός σπαραγμός. Υπάκουσε ξανά, παρότι πνευματικά προείδε και προείπε ότι η ειρηνευτική αυτή αποστολή τους δεν θα είχε αίσιο τέλος. Στην Κωνσταντινούπολη παρέμεινε επί έξι ολόκληρα χρόνια αφοσιωμένος στην προσευχή, ενώ οι λόγοι του δεν εισακούονταν. Έγινε επίσης σύμβουλος του ευσεβούς αυτοκράτορος Ιωάννου του έκτου του Καντακουζηνού και θερμός υπέρμαχος της Ορθοδοξίας.

Ο αυτοκράτορας πρότεινε στην Εκκλησία την εκλογή του Σάββα ως Πατριάρχου, και όλοι συμφώνησαν απόλυτα ομόφωνα. Εκείνος όμως αρνήθηκε επίμονα και την υψηλή αυτή προσφορά, διότι η ταπείνωσή του δεν τον άφηνε να ανέρχεται. Ο Όσιος Σάββας πέρασε την τελευταία εξαετία της ζωής του σχεδόν εντελώς έγκλειστος στη Μονή της Χώρας. Εκοιμήθη οσιακά εν Κυρίω γύρω το χίλια τριακόσια σαράντα εννέα μετά Χριστόν, αφήνοντας πίσω αξιοζήλευτη πνευματική παρακαταθήκη.

Πρεσβείαις του Οσίου Σάββα του Βατοπεδινού, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς, Αμήν.