Άγιος Βαρθολομαίος ο απόστολος εκ των Δώδεκα

Στην Κανά της Γαλιλαίας εγεννήθη ο άγιος απόστολος Βαρθολομαίος, ένας από τους Δώδεκα εκλεκτούς μαθητάς του Σωτήρος Χριστού. Ταυτίζεται με τον απόστολον Ναθαναήλ, καθώς ο ευαγγελιστής Ιωάννης τον αναφέρει στο τέλος του Ευαγγελίου του ως Ναθαναήλ. Όπως συνηθίζεται στους Εβραίους, είχε δύο ονόματα, και το προτιμώμενον από τον Ιωάννην ήταν το Ναθαναήλ. Το όνομα Ναθαναήλ σημαίνει στην εβραϊκήν γλώσσαν δωρεάν Θεού, ενώ το Βαρθολομαίος ερμηνεύεται ως υιός του Θολομαίου.

Ο φίλος του απόστολος Φίλιππος τον επλήρωσε προς τον Σωτήρα Χριστόν, λέγοντας ότι βρήκαν τον Μεσσίαν τον Ναζαρηνόν. Παρά τις αρχικές του αμφιβολίες, ως γνώστης του παλαιού Νόμου, ο Ναθαναήλ ακολούθησε τελικά τον Σωτήρα. Όταν συνήντησε προσωπικώς τον Κύριον, εκείνος τον επήνεσε δημοσίως ως αληθινόν Ισραηλίτην χωρίς δόλον στην ψυχήν του. Του αποκάλυψε επίσης ότι τον είχε δει από μακρυά, ενώ ευρισκόταν κάτω από μία συκιάν προσευχόμενος.

Έκπληκτος βαθύτατα ο Ναθαναήλ ωμολόγησε αμέσως ότι ο Ιησούς ήταν ο αληθινός και αναμενόμενος Υιός του Θεού. Ο θείος Διδάσκαλος τον διεβεβαίωσε ότι θα έβλεπε ακόμη μεγαλύτερα και πιο εκπληκτικά θαύματα στο μέλλον. Έτσι ο Ναθαναήλ προσήλθε στον στενόν κύκλον των μαθητών, αφιερωμένος ψυχή τε και σώματι στον θείον Διδάσκαλον. Συνεκολλήθη ισχυρά με τον φίλον του Φίλιππον σε όλην την μετέπειτα αποστολικήν διακονίαν τους ανά την οικουμένην.

Μετά την Πεντηκοστήν, ο απόστολος Βαρθολομαίος έλαβε ως κλήρον να κηρύξει στη Συρίαν και τη Μικράν Ασίαν, μαζί με τον απόστολον Φίλιππον. Πέρασαν διάφορες πόλεις της Συρίας και της Μυσίας, μερικές φορές μαζί και άλλες χωριστά, οδηγώντας ψυχές στη σωτηρίαν εν Χριστώ. Ο απόστολος Βαρθολομαίος ηκολούθησε τον Φίλιππον στη Λυδίαν και στη Μυσίαν, και τους συνώδευε η αγία Μαριάμνη, αδελφή του Φιλίππου. Σε ένα χωριό της Λυδίας συνήντησαν τον αγαπημένον μαθητήν του Χριστού, τον ευαγγελιστήν Ιωάννην τον Θεολόγον.

Όλοι μαζί ξεκίνησαν τότε προς τη φημισμένην επαρχίαν της Φρυγίας, και έφθασαν στην μεγάλην ειδωλολατρικήν πόλιν Ιεράπολιν. Στην πόλιν εκείνην οι κάτοικοι ελάτρευαν είδωλα, και είχαν ιδιαίτερον ναόν για μίαν τεράστιαν δηλητηριώδη έχιδναν. Οι τρεις απόστολοι ωπλίσθηκαν με την προσευχήν, και θανάτωσαν εκείνην την έχιδναν με τη δύναμιν του Χριστού. Έπειτα ο ευαγγελιστής Ιωάννης απεχώρησε για άλλες πόλεις, και άφησε την Ιεράπολιν στους Φίλιππον και Βαρθολομαίον.

Στην πόλιν εκείνην της Ιεραπόλεως ζούσε ο γέρων Στάχιος, ο οποίος ήταν τυφλός για σαράντα ολόκληρα χρόνια. Με την προσευχήν τους, οι απόστολοι του εφώτισαν τα μάτια του σώματος και της ψυχής, και τον εβάπτισαν με ευλάβειαν. Η φήμη του παραδόξου εκείνου θαύματος έγινε γνωστή σε όλην την πόλιν, και τα πλήθη συνέρρεαν στο σπίτι του Σταχίου. Πλήθος ασθενών εθεραπεύοντο θαυμαστώς από τους αγίους αποστόλους, και αμέτρητοι ειδωλολάτραι ομολογούσαν τον αληθινόν Σωτήρα Χριστόν.

Όταν εθεραπεύθη η Νικάνωρα, σύζυγος του άρχοντος της πόλεως, ο σύζυγός της εξωργίσθη και διέταξε να συλληφθούν οι απόστολοι. Έκαψε το σπίτι του ευσεβούς Σταχίου και έσυραν τους αγίους αποστόλους με βασανιστήρια στους δρόμους της πόλεως. Όταν θέλησαν να γυμνώσουν την αγίαν παρθένον Μαριάμνην, εκείνη μετετράπη ξαφνικά σε φλόγα φωτιάς ενώπιον των οφθαλμών τους. Ο άρχων διέταξε τη σταύρωσιν των δύο αποστόλων, και πρώτος υπέστη το μαρτύριον ο Φίλιππος ανεσκαμμένος.

Στη συνέχεια εσταύρωσαν τον απόστολον Βαρθολομαίον σε ένα τοίχον του ναού, και ξαφνικά έγινε φοβερότατος σεισμός γης. Η γη άνοιξε και κατάπιε ζωντανούς τον άρχοντα και τους ιερείς της έχιδνας, ενώ ο λαός ετρόμαξε. Όλοι μαζί έσπευσαν να κατεβάσουν τους αποστόλους από τους σταυρούς, και ο Βαρθολομαίος ευρέθη ζωντανός με τη χάριν του Θεού. Ο απόστολος Φίλιππος όμως εκοιμήθη επάνω στον σταυρόν του, αφού προσευχήθηκε με δάκρυα για τους εχθρούς του.

Από τον τόπον όπου χύθηκε το τίμιον αίμα του Φιλίππου, μετά τρεις ημέρες εφύτρωσε αμπέλι σε σημείον. Ο απόστολος Βαρθολομαίος εβάπτισε τους πιστούς της Ιεραπόλεως και κατέστησε επίσημα επίσκοπόν τους τον Στάχιον με χειροτονίαν. Έτσι θεμελιώθηκε επίσημα και πανηγυρικά η εκκλησία της Ιεραπόλεως, με ζωντανή πίστιν στον Σωτήρα Χριστόν και στον αναστάντα Κύριον. Μετά την κηδείαν του αποστόλου Φιλίππου, ο Βαρθολομαίος και η Μαριάμνη παρέμειναν στην Ιεράπολιν στηρίζοντας τη νέαν εκκλησίαν.

Έπειτα η αγία Μαριάμνη ξεκίνησε για τη Λυκαονίαν, όπου εκοιμήθη ειρηνικώς, ενώ ο απόστολος Βαρθολομαίος έλαβε άλλον δρόμον. Ο Βαρθολομαίος επορεύθη στις χώρες της Ινδίας, όπου παρέμεινε για πολύν καιρόν κηρύττοντας το Ευαγγέλιον του Χριστού. Με τη φλογερή διδαχήν του εφώτισε πολλούς ειδωλολάτρας στην ευλογημένην Ινδίαν, και ίδρυσε εκεί νέες εκκλησίες. Μετέφρασε αργότερα το κατά Ματθαίον ιερόν Ευαγγέλιον στη γλώσσαν εκείνων των λαών, και τους το παρέδωσε ως πολύτιμον πνευματικόν θησαυρόν.

Άφησε επίσης το ίδιον Ευαγγέλιον γραμμένον στην εβραϊκήν γλώσσαν, που εκατό χρόνια αργότερα εκόμισε ο Πανταινος. Ο φιλόσοφος εκείνος χριστιανός Πανταινος μετέφερε το ιερόν αυτό κείμενον στη μεγάλην πόλιν της Αλεξανδρείας με ευλάβειαν. Από την μακρινήν Ινδίαν, ο απόστολος Βαρθολομαίος επορεύθη στη Μεγάλη Αρμενίαν, για νέα φλογερά ιεραποστολικά έργα. Με την παρουσίαν του εκεί, οι δαίμονες που κατοικούσαν στα είδωλα ησιγάσθησαν, και πολλοί έγιναν χριστιανοί.

Ο βασιλεύς Πολύμιος είχε μίαν δαιμονισμένην θυγατέρα, την οποίαν εθεράπευσε με την προσευχήν του ο απόστολος του Χριστού. Όταν ο βασιλεύς εκάλεσε τον Βαρθολομαίον, ο δαίμων έφυγε αμέσως από την νέαν, και η πριγκίπισσα ευρίσκετο εντελώς υγιής. Ο βασιλεύς Πολύμιος, σε ένδειξιν ευγνωμοσύνης, του έστειλε καμήλους φορτωμένες με χρυσόν, άργυρον, μαργαριτάρια και άλλα πολύτιμα δώρα. Ο απόστολος όμως, πλήρης πτωχείας πνευματικής, δεν εκράτησε τίποτε από αυτά, αλλά τα επέστρεψε στον βασιλέα.

Είπε ότι δεν επιζητεί υλικά πράγματα, αλλά ψυχές ανθρώπων, και αν τις κερδίσει, θα είναι μέγας έμπορος ενώπιον του Κυρίου. Ο βασιλεύς εσυγκινήθη από τα λόγια αυτά, επίστευσε στον Χριστόν και εβαπτίσθη μαζί με όλον τον οίκον του. Δέκα και πλέον πόλεις της Αρμενίας ηκολούθησαν το παράδειγμα του βασιλέως και εδέχθησαν το άγιον βάπτισμα. Οι ειδωλολάτρες ιερείς όμως της Αρμενίας αγανάκτησαν, βλέποντας ότι οι ψεύτικοι θεοί τους κατεστρέφοντο και τα είδωλα ερημώνοντο.

Επλησίασαν δολίως τον αδελφόν του βασιλέως, τον Αστυάγη, και τον επέισαν να εξολοθρεύσει τον απόστολον του Χριστού. Τον προέτρεψαν να εκδικηθεί τις αδικίες των ψεύτικων θεών τους, διηγούμενοι ψευδείς συκοφαντίες εναντίον του Βαρθολομαίου. Ο Αστυάγης εύρεν τελικά ευκαιρίαν, συνέλαβε τον απόστολον και διέταξε να σταυρωθεί ανεσκαμμένος στην πόλιν Άλβανον της Αρμενίας. Εκείνος όμως, με μεγάλην χαράν υπέφερε για τον Χριστόν, και επί του σταυρού δεν έπαυε να κηρύττει.

Ο σκληρός τύραννος διέταξε τότε να γδαρθεί ζωντανός ο άγιος, και τέλος να αποκεφαλισθεί διά ξίφους ως μάρτυς. Έτσι ετελειώθη μαρτυρικά ο απόστολος του Χριστού Βαρθολομαίος, μετά από αμέτρητους κόπους, εισερχόμενος στην ανώδυνον ανάπαυσιν. Οι πιστοί κατεβίβασαν το ιερόν σώμα του από τον σταυρόν μαζί με την κεφαλήν και το δέρμα του. Έβαλαν τα ιερά λείψανα μέσα σε λίθινην λάρνακα και τα ενεταφίασαν με τιμές στην πόλιν Άλβανον της Αρμενίας.

Από τα ιερά λείψανα εδίδοντο πάμπολλα θαυμαστά ιατρεία ασθενών, και πολλοί ειδωλολάτραι μετεστρέφοντο στην ορθόδοξον χριστιανικήν πίστιν. Αργότερα, σκληροί νέοι διώκται έβαλαν τη λάρνακα μέσα στη θάλασσαν, αλλά εκείνη επλέει σαν ελαφρύ πλοιάριον στα κύματα. Έφθασε στη νήσον Λίπαρε, στα βόρεια της Σικελίας, όπου ο επίσκοπος Αγάθων την υπεδέχθη με τιμές. Είχε λάβει αποκαλυπτικόν όνειρον από τον ίδιον τον Κύριον για τον ερχομόν των ιερών λειψάνων του ένδοξου αποστόλου.

Όταν τον ένατον αιώνα η νήσος ηρημώθη από τους Αγαρηνούς, οι πιστοί μετέφεραν τη λάρνακα στο Μπενεβέντο της Ιταλίας. Γύρω στο χιλιοστόν έτος μετά Χριστόν, τα τίμια λείψανα μετεκομίσθησαν τελικά στην παλαιάν Ρώμην με μεγάλες τιμές. Στον βίον του οσίου Ιωσήφ του υμνογράφου διασώζεται διήγησις, ότι ο απόστολος του παρέδωσε χάρισμα ποιήσεως ύμνων. Άγιε ένδοξε απόστολε Βαρθολομαίε, μέγα φως της οικουμένης, πρέσβευε υπέρ ημών των αμαρτωλών, ώστε ο Χριστός να μας αξιώσει της Βασιλείας Του, αμήν.