Άγιος Θεοφάνης ο Νεομάρτυρας

Νέος ωραίος που αρνήθηκε τον Χριστό μέσα στα ανάκτορα, αγόρασε με αίμα τον στέφανο της μετανοίας και της δόξης. Ο Άγιος Θεοφάνης γεννήθηκε στο μικρό χωριό Ζαπάντι, σημερινό Καλόβρυση, της Καλαμάτας του νομού Μεσσηνίας στην Πελοπόννησο. Οι γονείς του ήταν ευσεβείς ορθόδοξοι χριστιανοί, ο Νικόλαος και η Κύρω, οι οποίοι τον ανέθρεψαν με χριστιανική ευσέβεια. Νέος καθώς ήταν, βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη και μάθαινε τη ραπτική τέχνη από έναν σκληρό αφέντη της εποχής.

Ο κατά κόσμον Θεόδωρος διακρινόταν για τη σωματική του ωραιότητα και έγινε στόχος των μουσουλμάνων προπαγανδιστών. Παρασύρθηκε δυστυχώς από τις πιέσεις του αφέντη, αρνήθηκε τη χριστιανική του πίστη και ασπάσθηκε με ευκολία τη μουσουλμανική θρησκεία. Οι μουσουλμάνοι χάρηκαν πολύ για την αλλαξοπιστία του και τον περιποιούνταν με πολλές κολακείες και τιμές. Τον δίδαξαν επί μία ολόκληρη εξαετία τα τουρκικά και τα αραβικά γράμματα μέσα στα ίδια τα βασιλικά ανάκτορα.

Οι πολλές αυτές μελέτες των ξένων γραμμάτων όμως μυστηριωδώς τον οδήγησαν τελικά πίσω στον αληθινό Χριστό. Θυμήθηκε με τύψεις την πίστη που είχε αρνηθεί και αποφάσισε την επιστροφή του με δάκρυα ειλικρινούς μετανοίας. Η συναίσθηση της φοβερής αρνήσεως κατέκαιγε την ψυχή του και τον ωθούσε προς την άμεση και ολοκληρωτική επιστροφή στον Χριστό. Έβλεπε καθαρά ότι μόνο η αληθινή πίστη μπορεί να σώσει την ψυχή του από την αιώνια απώλεια.

Προσευχόμενος αδιαλείπτως στην Παναγία Τριάδα, ο νεαρός Θεόδωρος ενδυναμώθηκε στη σπουδαία απόφαση του να επιστρέψει στον αληθινό Θεό. Περιπλανήθηκε αρκετά σε διάφορους τόπους, αναζητώντας έναν κατάλληλο πνευματικό άνθρωπο που θα τον βοηθούσε στη συγχώρεση και τη σωτηρία. Επισκέφθηκε τελικά τη Βενετία, όπου την εποχή εκείνη αρχιεράτευε ο σοφός και άγιος μητροπολίτης Φιλαδελφείας Γαβριήλ ο Σεβήρος. Ο μέγας αυτός μητροπολίτης κυβερνούσε επίσημα την ελληνική κοινότητα της Βενετίας με σπάνια αρετή και πανεπιστημιακή σοφία.

Η αριστοκρατία των Ενετών τον είχε ορίσει εκπρόσωπο και κυβερνήτη του ελληνικού γένους χάρη στις πολλές του ικανότητες. Ο άγιος αυτός ιεράρχης δίδαξε με στοργή τον μετανοούντα Θεόδωρο, τον νουθέτησε και τον στήριξε πνευματικά. Αποφάσισε στη συνέχεια να τον κείρει μοναχό, δίνοντάς του το νέο μοναχικό όνομα Θεοφάνης για την υπόλοιπη ζωή του. Τον παρότρυνε προς το άγιο μαρτύριο, λέγοντας του ότι η ολοκλήρωση της μετανοίας του θα είναι να χύσει το αίμα του.

Έπρεπε δηλαδή να μαρτυρήσει με γενναιότητα για τον Χριστό, τον Οποίο είχε αρνηθεί δημόσια στα νεαρά του χρόνια. Έτσι ο μοναχός Θεοφάνης, στερεωμένος με αρχιερατικές ευχές και θεϊκή δύναμη, επέστρεψε με θερμή πίστη στην πατρίδα του Ελλάδα. Η ψυχή του φλεγόταν από τον πόθο να θυσιάσει και την ίδια του τη ζωή για τον αγαπημένο Νυμφίο της. Περιπλανήθηκε πάλι πολύ μέχρι να φθάσει τελικά στο πολυπόθητο μαρτύριο μέσα στα όρια της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Από την Κωνσταντινούπολη, όπου δεν κατάφερε ακόμη να μαρτυρήσει, πήγε στην Αθήνα μετά από τριήμερη ένθερμη προσευχή. Παρουσιάστηκε στον τοπικό δικαστή με μεγάλο θάρρος, ομολογώντας δημόσια τη χριστιανική του πίστη και τη λανθασμένη πρότερη άρνησή της. Όμως δεν κατάφερε τίποτε εκεί, διότι ο δικαστής τον έδιωξε χωρίς να τον τιμωρήσει με τον επιθυμητό τρόπο. Στη συνέχεια μετέβη στην Εύβοια και έπειτα στη Λάρισα, προκαλώντας με παρρησία τους δικαστές να τον οδηγήσουν στο μαρτύριο.

Στη Λάρισα ο σκληρός και άγριος δικαστής διέταξε να τον μαστιγώσουν εξακόσιες ολόκληρες φορές με μεγάλη βαρβαρότητα. Μέσα από τις φοβερές πληγές του ο Άγιος ευχαριστούσε τον Θεό που έπασχε για το όνομά Του. Χαιρόταν πραγματικά, θεωρώντας ότι έπασχε άλλος και όχι ο ίδιος, μέσα στην ουράνια χάρη του Αγίου Πνεύματος. Προσευχόμενος συνεχώς θεραπεύτηκε θαυματουργικά από τις πληγές και αναχώρησε για το Άγιον Όρος προς πνευματική ενίσχυση.

Στο Άγιον Όρος συνάντησε ενάρετους μοναχούς και διορατικούς πνευματικούς πατέρες, οι οποίοι τον στερέωσαν με τις ευχές και τις ευλογίες τους. Παρέμεινε για κάποιο διάστημα στην ιερά μονή Βατοπαιδίου, όπου συναντήθηκε με τον μετέπειτα βιογράφο του Συνέσιο. Ενισχυμένος πνευματικά από το Άγιον Όρος, μετέβη πάλι στην Κωνσταντινούπολη για την εκπλήρωση του ιερού του σκοπού. Σημαντική ήταν εκεί η γνωριμία του με τον νέο πνευματικό του Ευθύμιο, ο οποίος έγινε ο αληθινός αλείπτης του.

Αυτός τον προετοίμασε με ακρίβεια για το επικείμενο μαρτύριό του, ώστε να μη δειλιάσει ή αποκάμει στη φοβερή δοκιμασία. Ο μάρτυς μετέλαβε στη συνέχεια των αχράντων μυστηρίων του Σώματος και Αίματος του Χριστού με μεγάλη ευλάβεια. Μετά από ολονύκτια θερμή και δακρύβρεκτη προσευχή, οδηγήθηκε με τόλμη και θάρρος στο τουρκικό δικαστήριο της Πόλεως. Με όλη τη δύναμη της ψυχής του ομολόγησε τον σταυρωθέντα και αναστάντα Χριστό ως μόνο αληθινό Θεό ενώπιον όλων.

Δήλωσε ταπεινά τη μετάνοιά του για την παλαιά εκτροπή του στη μουσουλμανική θρησκεία και ζήτησε τιμωρία για το σφάλμα του. Θυμωμένος ο δικαστής ζήτησε αμέσως τη φυλάκισή του, για να σκεφθεί τη χειρότερη δυνατή τιμωρία να του επιβάλει. Οι δεσμοφύλακες ειρωνευόμενοι τον οδηγούσαν στη φυλακή κλωτσώντας και ραπίζοντάς τον σκληρά μέσα στους δρόμους της πόλεως. Ο δικαστής τον κάλεσε ξανά να απολογηθεί, για να δει μήπως ήταν μεθυσμένος ή σαλεμένος στο μυαλό.

Ο Άγιος όμως με σπάνια λογική, ευφράδεια και πειστικές αποδείξεις επέμενε ότι αμάρτησε φρικτά παρασυρθείς από την ασέβεια. Ο σκληρός δικαστής διέταξε τότε να τον μαστιγώσουν επτακόσιες φορές και να τον οδηγήσουν δέσμιο πάλι στη φυλακή. Στη δεύτερη αυτή φυλάκιση συνέβη μέγα θαύμα, καθώς, ενώ ο Άγιος προσευχόταν, ξέσπασε δυνατός σεισμός και έλαμψε υπερουράνιο φως. Λυμένος από τα δεσμά του και φωτεινός, δόξαζε τον Θεό, ενώ οι ίδιοι οι δεσμώτες του προσκυνούσαν τα πόδια του ζητώντας συγχώρηση.

Στο τελικό μαρτύριο τον ανασκολόπισαν, του γδέρναν λωρίδες από στήθος και πλάτη και τον περιφέρανε με μουλάρι στους δρόμους της Κωνσταντινουπόλεως προς εξευτελισμό. Τον έριξαν τέλος σε μυτερά τσιγγέλια που διαπέρασαν το σώμα του και τον καταξέσχισαν φοβερά μέχρι θανάτου. Μέσα σε όλα αυτά τα φρικτά βασανιστήρια ο Άγιος παρέμενε ατάραχος και προσευχόμενος, ευχαριστώντας εγκάρδια την Παναγία Τριάδα. Μετά από προσευχή του κατέβηκε από τον ουρανό ένα πρωτοφανέρωτο κατάλευκο πτηνό σαν περιστέρι, που έμεινε εκεί επί τρεις θαυμαστές ώρες.

Όλοι οι παρόντες έμειναν άναυδοι και πολλοί Τούρκοι ομολόγησαν ότι αληθινός Θεός είναι μόνον ο Χριστός που κηρύσσει ο μάρτυρας. Τέλος έβγαλαν τα μάτια του και του γδάρανε το πρόσωπο, και ο μακάριος Θεοφάνης παρέδωσε την ψυχή του στον αγαπημένο Χριστό. Το άγιο μαρτύριό του τοποθετείται στις οκτώ Ιουνίου του έτους χίλια πεντακόσια ογδόντα οκτώ μετά Χριστόν. Διά πρεσβειών του Αγίου Νεομάρτυρος Θεοφάνους, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός ημών, ελέησον και σώσον ημάς, Αμήν.