Ο σεπτός μέγας Άγιος Νικηφόρος, Πατριάρχης της Κωνσταντινούπολης και ομολογητής της Ορθοδοξίας, γεννήθηκε στη βασιλεύουσα από ευσεβείς και θεοφοβούμενους γονείς. Οι ευσεβείς αυτοί γονείς του ονομάζονταν Θεόδωρος και Ευδοκία, και ζούσαν τη ζωή τους σύμφωνα με τις εντολές του Σωτήρος Χριστού. Ο πατέρας του ο Θεόδωρος αξιώθηκε από τον Θεό να λάβει τον στέφανο του ομολογητή υπέρ της προσκυνήσεως των αγίων εικόνων. Υπέφερε δηλαδή πληγές, εξορίες και μαρτύρια για την προσκύνηση και τη ζωοποιό τιμή των ιερών αγίων εικόνων.

Ο Θεόδωρος υπηρετούσε στη βυζαντινή αυλή του ασεβούς εικονομάχου αυτοκράτορος Κοπρωνύμου σε υψηλή ευθύνη ως νοτάριος. Συγκεκριμένα ασκούσε το αξίωμα του νοτάριου επί των μυστικών βασιλικών υποθέσεων με μεγάλη πιστότητα και ευθύνη. Όταν όμως φανερώθηκε στον αυτοκράτορα ότι ο νοτάριος του τιμούσε ευλαβικά τις άγιες εικόνες, τον κάλεσε. Ο Κοπρωνύμος τον υπέβαλε σε αυστηρή ανάκριση και τον πίεσε σθεναρά να εγκαταλείψει την ορθόδοξη εικονοφιλία.

Όταν ο γενναίος δούλος του Χριστού δεν υπάκουσε στη βασιλική θέληση, υπέστη φοβερά μαρτυρικά κτυπήματα και ραβδισμούς. Στη συνέχεια εξορίστηκε στη μακρινή ξένη πόλη Μολίν, όπου ρίχτηκε σε μια φοβερή και βρώμικη σκοτεινή φυλακή. Στη φυλακή αυτή υπέφερε με γενναιότητα για χάρη της αληθούς ορθοδοξίας και την υπεράσπιση των ιερών αγίων εικόνων. Μετά από κάποιο διάστημα τον κάλεσαν ξανά πίσω στη βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη και τον ανάγκασαν με μεγαλύτερη επιμονή να αλλάξει πίστη.

Όμως ο γενναίος Θεόδωρος έμεινε σαν αδάμας στερεός και ακλόνητος στην ορθόδοξη ευσέβεια χωρίς να υποχωρήσει διόλου. Προτιμούσε δηλαδή να δεχθεί νέες πληγές και ακόμη και τον θάνατο, παρά να παραβιάσει τους ιερούς κανόνες της Εκκλησίας. Έτσι με την προσταγή του ασεβούς αυτοκράτορα τον υπέβαλαν ξανά σε διάφορα φρικτά μαρτύρια και τον έστειλαν εκ νέου σε εξορία. Πέρασε στην μακρινή Νίκαια ως δέσμιος και πάσχων ομολογητής έξι ολόκληρα χρόνια εξορίας μαρτυρώντας υπέρ της Ορθοδοξίας.

Τέλος ο μακάριος αυτός γενναίος ομολογητής εκοιμήθη ειρηνικά εν Κυρίω, λαμβάνοντας την αιώνια μακαρία ελευθερία της ζωής. Η ευλαβής σύζυγός του Ευδοκία υπήρξε συμμέτοχος όλων των δοκιμασιών και κακών του ομολογητή συζύγου της. Τον ακολούθησε με αυταπάρνηση στην εξορία και υπέφερε στις αλυσίδες χωρίς να αποχωρισθεί ποτέ από αυτόν. Μετά την κοίμηση του συζύγου της, η ευσεβής Ευδοκία επέστρεψε στη βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη και ζούσε με χριστιανική θεάρεστη ζωή.

Στο διάστημα αυτό ο γιός της Νικηφόρος, μετά τις σπουδές του, ανέλαβε την παλαιά θέση του πατέρα του στη βυζαντινή αυλή. Η μακαρία Ευδοκία αργότερα αξιώθηκε να δει τον γιό της πρώτα στο μοναχικό σχήμα και έπειτα στο αρχιερατικό αξίωμα. Ο μακάριος αυτός Νικηφόρος, για τον οποίο μιλάμε σήμερα, υπήρξε αληθινά αγίοτατος βλαστός από αγίωτατο πνευματικό και ευσεβέστατο γενεαλογικό κορμό. Από τα στήθη της ευσεβούς μητέρας του ανατράφηκε σταδιακά στην πραγματική χριστιανική ευσέβεια και στη λαμπρή πατερική παράδοση.

Πέρασε λοιπόν τα νεανικά του χρόνια ολόκληρα με μεγάλη σωφροσύνη και αυστηρή εγκράτεια σε όλους τους τομείς της ζωής του. Ο Νικηφόρος ήταν εξαιρετικά γεμάτος από εξωτερική και εσωτερική σοφία, δηλαδή από κοσμική και πνευματική παιδεία ταυτόχρονα. Μελέτησε με μεγάλη επιμέλεια όχι μόνο τα βιβλία των Ελλήνων φιλοσόφων, αλλά και τα ιερά Θεία Γράμματα της Εκκλησίας. Έγινε λοιπόν ευγλωττότατος ορθόδοξος ρήτορας, στολισμένος με όλες τις λαμπρές χριστιανικές αρετές και με μεγάλη φρόνηση.

Διακρινόταν επίσης για την εξαιρετική ευγένεια και τα καλά χριστιανικά του ήθη, και ήταν αγαπητός σε όλους. Όταν ενηλικιώθηκε αξιώθηκε επί της βασιλείας του ασεβούς Λέοντος, υιού του Κοπρωνύμου, να γίνει αυτοκρατορικός σύμβουλος. Παρά την εικονομαχική ασέβεια όλων γύρω του, διατήρησε την ορθόδοξη πίστη και προσκυνούσε με ευλάβεια τις άγιες εικόνες. Έπειθε επίσης τους άλλους να ακολουθήσουν την ορθόδοξη πίστη με τις σοφές πατερικές νουθεσίες και διδασκαλίες του.

Όταν τέλος, μετά τον θάνατο του ασεβούς Λέοντος, βασίλεψε ο Κωνσταντίνος ο υιός του και η μητέρα του Ειρήνη, συγκλήθηκε σπουδαία σύνοδος. Στη Νίκαια συνεκλήθη η Έβδομη Οικουμενική Σύνοδος ενάντια στην εικονομαχική φοβερή αίρεση, για την αποκατάσταση της ορθοδοξίας. Ο μακάριος Νικηφόρος, αν και ήταν ακόμη λαϊκός χωρίς αρχιερατική χειροτονία, βοήθησε σπουδαία στις εργασίες της σπουδαίας αυτής συνόδου. Τον ανέθεσαν μάλιστα να μιλάει στη σύνοδο εκ μέρους του ίδιου του βασιλέως ως άνθρωπος εξαίρετης παιδείας και επιστήμης.

Έτσι ακόμη και πριν από την επισκοπική του χειροτονία αναδείχθηκε ως γνήσιος ομολογητής και ορθόδοξος διδάσκαλος της πίστεως. Νίκησε εμπράκτως τους εικονομάχους αιρετικούς στα διάφορα αμφισβητούμενα ζητήματα της εποχής με τη βαθιά γνώση των Γραφών. Για όλα αυτά οι σεπτοί άγιοι πατέρες της συνόδου τον επαινούσαν και τον ευλογούσαν με μεγάλη χαρά. Μετά τη σύνοδο εκείνη ο Νικηφόρος συνέχισε για αρκετά χρόνια στην κοσμική του υψηλή θέση του βασιλικού συμβούλου.

Σταδιακά όμως διαπίστωσε ότι ο κοσμικός μόχθος για τη μάταιη πολιτική ζωή δεν έφερνε καμιά ωφέλεια στη ψυχή του. Έβλεπε επίσης ότι μέσα στο βυζαντινό παλάτι ξεκινούσαν επικίνδυνες έριδες ανάμεσα στον υιό και τη μητέρα Ειρήνη. Έτσι ο Νικηφόρος περιφρόνησε ταπεινά τη μάταιη εγκόσμια δόξα και άφησε αμέσως το υψηλό αξίωμά του. Έφυγε επίσης από τη βασιλεύουσα και εγκαταστάθηκε σε ένα μακρινό ησυχαστικό μέρος κοντά στο Θρακικό Βόσπορο.

Εκεί άρχισε λοιπόν να εργάζεται μοναχικά για τον ένα και μόνο αληθινό Θεό, με προσευχή και νηστεία. Έχτισε αργότερα μια εκκλησία στο σημείο αυτό και συγκέντρωσε γύρω του πολλούς ασκητές δημιουργώντας έτσι ένα νέο μοναστήρι. Στο μοναστήρι αυτό ο μακάριος Νικηφόρος εργαζόταν με αυστηρότητα ως γνήσιος μοναχός, παρόλο που δεν είχε λάβει επίσημα το μοναχικό σχήμα. Δοκίμαζε δηλαδή με αυστηρότητα τον εαυτό του αν θα μπορέσει να φέρει τον σκληρό μοναχικό αγώνα τον γεμάτο πνευματικές θλίψεις.

Έζησε με τέτοιο τρόπο πολλά χρόνια, σχεδόν μέχρι το μέσο της βασιλείας του αυτοκράτορα Νικηφόρου του Πρώτου. Όταν εκοιμήθη εν Κυρίω ο μέγας προηγούμενος Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Ταράσιος, η εκλογή του διαδόχου έπεσε στον μακάριο Νικηφόρο. Ο μακάριος Νικηφόρος ήταν τότε ακόμη λαϊκός κατά την εξωτερική εμφάνιση, αλλά τέλειος μοναχός κατά τη ζωή του. Με την επιλογή του στο πατριαρχικό αξίωμα, έλαβε αμέσως πρώτα το μοναχικό σχήμα και κατόπιν το χάρισμα της ιερωσύνης.

Στη συνέχεια χειροτονήθηκε ευλαβής πρεσβύτερος και τέλος, παρά τη θέλησή του, ανήλθε στον αρχιερατικό πατριαρχικό θρόνο της βασιλεύουσας Κωνσταντινούπολης. Η εις πατριάρχη χειροτονία του πραγματοποιήθηκε την ολόλαμπρη ημέρα του αγίου Πάσχα του έτους οκτακόσια έξι μετά Χριστόν. Ως πατριάρχης πλέον της βασιλεύουσας στόλιζε την Αγία Εκκλησία με διδακτικό λόγο και με ενάρετο ορθόδοξο βίο. Επίσης διόρθωνε τους διεστραμμένους πιστούς, στήριζε τους ορθοδόξους και έδιωχνε τους αιρετικούς όπως αληθινός ποιμένας από τη μάνδρα.

Στη βασιλεία αυτή του Νικηφόρου του Πρώτου ξέσπασε φοβερός πόλεμος των Ρωμαίων με τους Βούλγαρους που ταλαιπώρησε την αυτοκρατορία. Ο γενναίος αυτοκράτορας Νικηφόρος όντας επικεφαλής στη μάχη σκοτώθηκε δυστυχώς από τα όπλα των βαρβάρων εχθρών της αυτοκρατορίας. Μετά από αυτόν βασίλεψε ο Σταυράκιος μόνο για δύο μήνες, και έπειτα ανέλαβε ο ευσεβής Μιχαήλ ο επονομαζόμενος Ραγκαβέ. Ο Μιχαήλ κυβέρνησε με χριστιανική φιλανθρωπία για δύο χρόνια, αλλά τέλος τον εκδίωξε ο φοβερός Λέων ο Αρμένιος.

Ο σεπτός Νικηφόρος έστειλε προς αυτόν επισκόπους με ομολογία της ορθόδοξης πίστεως πριν από την επίσημη στέψη του. Ο πανούργος και υποκριτής αυτοκράτορας στα λόγια εμφανίστηκε ζηλωτής στην ορθόδοξη ευσέβεια και υποσχέθηκε να υπογράψει την ομολογία. Όταν όμως στέφθηκε επίσημα αυτοκράτορας, αναδείχθηκε αμέσως ξεκάθαρος υποστηρικτής της εικονομαχικής αιρέσεως κατά της παλαιάς ορθοδόξου παραδόσεως. Άρχισε φανερά να χλευάζει τις άγιες εικόνες του Κυρίου, της Παναγίας και όλων των αγίων ορθοδόξων αγίων.

Ο σεπτός Πατριάρχης Νικηφόρος αντιστάθηκε με σθένος, ενίσχυε τους ορθοδόξους πιστούς, καταγγέλνωντας με δύναμη τις δολοπλοκίες του βασιλιά. Τέλος ο ασεβής αυτοκράτορας τον εξόρισε από τη βασιλεύουσα Κωνσταντινούπολη, στην οποία ποτέ δεν επέστρεψε ξανά. Ο μακάριος Νικηφόρος έζησε στην εξορία δεκατρία ολόκληρα χρόνια, υποφέροντας με γενναιότητα τις στερήσεις και τις θλίψεις του ομολογητή. Σε ηλικία εβδομήντα ετών, εξαντλημένος από τα πολυετή του βάσανα, παρέδωσε την άγια ψυχή του στα χέρια του Θεού.

Πρεσβείαις του Αγίου Νικηφόρου Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως, Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον τας ψυχάς ημών των δούλων σου, αμήν.