Για τριάντα ολόκληρα χρόνια οι μοναχοί της μονής τον θεωρούσαν κωφάλαλο, χωρίς να υποψιάζονται τη βαθιά σιωπή που είχε διαλέξει μόνος του. Στον κήπο του μοναστηριού φύτρωναν θαυμάσια μήλα, τα οποία ο ταπεινός ασκητής μοίραζε με αγάπη στους προσκυνητές που έφταναν εκεί. Ο Όσιος Κορνήλιος γεννήθηκε στη Ρωσία και στον κόσμο ονομαζόταν Κόνων, γιος ενός εμπόρου από τη Ριαζάν. Από πολύ νέος εγκατέλειψε το πατρικό σπίτι και αναζήτησε τη μοναχική ζωή κοντά σε έμπειρους πατέρες.

Για πέντε χρόνια έζησε ως δόκιμος του Γέροντα Παύλου, στην έρημο Λουκιάνοβα, κοντά στην πόλη του Περεγιασλάβλ. Έπειτα μετέβη στη μονή των Αγίων Βόρις και Γκλεμπ, που βρισκόταν στην τοποθεσία την οποία ονόμαζαν Πεσκάχ ή Άμμους. Εκεί ο νεαρός Κόνων πήγαινε με ζήλο στις ακολουθίες και εκτελούσε χωρίς αντίρρηση κάθε διακόνημα που του ανέθεταν οι πατέρες. Δεν καθόταν ποτέ στην τράπεζα μαζί με την αδελφότητα, αλλά αρκούνταν σε όσα απέμεναν μετά το γεύμα.

Έτρωγε μόνο τρεις φορές την εβδομάδα, ακολουθώντας έναν κανόνα ασκητικής εγκράτειας πολύ αυστηρότερο από τους υπόλοιπους αδελφούς της μονής εκείνη την περίοδο. Ύστερα από πέντε χρόνια δοκιμασίας, ο νεαρός υποτακτικός έλαβε το μοναχικό σχήμα και πήρε το όνομα Κορνήλιος, αφιερωμένος ολοκληρωτικά στην ασκητική παλαίστρα. Από εκείνη τη στιγμή κανείς δεν τον είδε ποτέ να κοιμάται πάνω σε κρεβάτι, καθώς αναπαυόταν σε σκληρό τόπο. Μερικοί από τους αδελφούς της μονής τον περιγελούσαν και τον θεωρούσαν σαλό, όμως εκείνος υπέμενε με σιωπή τις προσβολές.

Αντί να αποθαρρυνθεί από τα πειράγματα, εντατικοποίησε τους ασκητικούς του αγώνες και ζήτησε ευλογία να ζήσει ως ερημίτης. Ο ηγούμενος του παραχώρησε την άδεια να αποσυρθεί σε ξεχωριστό κελί, χτισμένο μακριά από τη συνηθισμένη κίνηση της αδελφότητας. Εκεί μέσα ο Όσιος αφιερώθηκε ολοκληρωτικά στη νηστεία και στην αδιάλειπτη προσευχή, χωρίς να επιτρέπει στον εαυτό του καμία ανάπαυση. Κάποια στιγμή οι αδελφοί τον βρήκαν μισοπεθαμένο μέσα στο κελί του, το οποίο ήταν κλειδωμένο από μέσα με προσοχή.

Για τρεις ολόκληρους μήνες ο Όσιος Κορνήλιος έμεινε άρρωστος στο κρεβάτι του πόνου, παίρνοντας μονάχα λίγο νερό και χυμό. Όταν τελικά συνήλθε από τη βαριά εξάντληση, ο ηγούμενος τον έπεισε να επιστρέψει και να ζει πάλι μαζί με την αδελφότητα. Επιστρέφοντας ανάμεσα στους πατέρες, ο Όσιος Κορνήλιος ανέλαβε το διακόνημα του εκκλησιαστικού και υπηρετούσε με προθυμία στην τράπεζα της μονής. Παράλληλα εργαζόταν με αγάπη και υπομονή στον κήπο του μοναστηριού, παρά τη σωματική του εξασθένηση από τη συνεχή και αυστηρή νηστεία.

Σαν να ευλογούσε ο ίδιος ο Θεός τους ταπεινούς κόπους του, μέσα στον κήπο φύτρωναν εξαιρετικά μήλα, ξεχωριστά σε γεύση και σε ομορφιά. Τα μήλα αυτά ο Όσιος τα μοίραζε με χαρά στους ξένους και στους προσκυνητές που έφταναν στη μονή τους. Το σώμα του είχε μαραθεί από τη σκληρή άσκηση, όμως εκείνος δεν σταματούσε ποτέ να κοπιάζει για την αγάπη των αδελφών του. Με τα ίδια του τα χέρια έσκαψε ένα πηγάδι, για να έχουν οι μοναχοί άφθονο νερό μέσα στο μοναστήρι.

Για τριάντα ολόκληρα χρόνια έζησε μέσα σε απόλυτη σιωπή, χωρίς να ανταλλάσσει λόγο με κανέναν από τους πατέρες. Οι αδελφοί τον θεωρούσαν κωφό και άλαλο, αγνοώντας ότι επρόκειτο για συνειδητή και πνευματική επιλογή του Οσίου. Έτσι ο ασκητής έκρυβε με ταπείνωση τη χάρη που είχε λάβει από τον Κύριο μέσα από την πολύχρονη ησυχία. Λίγο πριν την οσιακή κοίμησή του, στις είκοσι δύο Ιουλίου του χιλίου εξακοσίου ενενήντα τρία, ο Όσιος Κορνήλιος εξομολογήθηκε με κατάνυξη.

Πνευματικός του στάθηκε ο ιερέας της μονής, πατήρ Βαρλαάμ, μπροστά στον οποίο άνοιξε την καρδιά του μετά από τόσα χρόνια σιωπής. Στη συνέχεια κοινώνησε των Αχράντων Μυστηρίων και έλαβε το μέγα και αγγελικό σχήμα, ολοκληρώνοντας έτσι την επίγεια πορεία του. Οι πατέρες τον έθαψαν με ευλάβεια μέσα στο μικρό παρεκκλήσι της μονής, τιμώντας τον για την ασκητική του πολιτεία. Εννέα χρόνια αργότερα, την ώρα της ανέγερσης νέου ναού, οι μοναχοί ανακάλυψαν τα τίμια λείψανά του εντελώς άφθαρτα.

Το γεγονός αυτό επιβεβαίωσε με τρόπο φανερό την αγιότητα του ταπεινού ασκητή που είχε ζήσει ανάμεσά τους. Αργότερα, ο Άγιος Δημήτριος, Μητροπολίτης Ροστόβ, του οποίου η μνήμη τιμάται στις είκοσι οκτώ Οκτωβρίου, επισκέφθηκε τη μονή. Είδε με τα ίδια του τα μάτια τα ιερά λείψανα του Οσίου Κορνηλίου, τοποθετημένα σε απόμερο σημείο του νέου ναού. Συγκινημένος από τη χάρη που ένιωσε εκεί, ο άγιος ιεράρχης συνέθεσε ιδιαίτερο Τροπάριο και Κοντάκιο προς τιμήν του.

Δεύτερη διήγηση

Από τα παχιά εμπορικά πανηγύρια του Ριαζάν στις σιγηλές κελιά της ασκητικής έρημου, ένα νεαρό αγόρι ονόματι Κόνων εγκατέλειψε όλη την κοσμική προοπτική για να ντυθεί το ασκητικό σχήμα του ταπεινού μοναχού. Η οικογένειά του ήταν πλούσια και ευυπόληπτη μέσα στην εμπορική κοινωνία της πόλεως, όμως η καρδιά του φλεγόταν από έναν ολότελα διαφορετικό πόθο για τον Χριστό. Σε νεαρή ηλικία ο Κόνων εγκατέλειψε το πατρικό σπίτι και κατευθύνθηκε προς τη μοναστική έρημο της Λουκιανώφ, η οποία βρισκόταν κοντά στην πόλη του Περεγιασλάβ. Εκεί παρέμεινε ως νεαρός δόκιμος επί πέντε ολόκληρα χρόνια κάτω από τη σοφή πνευματική καθοδήγηση του ευλογημένου γέροντος Παύλου.

Έπειτα μετέβη στη μονή των Αγίων Βορίσου και Γκλιέβου, η οποία ήταν χτισμένη πάνω στις αμμώδεις όχθες της λίμνης Πλέσχιεβο. Ο νεαρός ασκητής έσπευδε με χαρά στις ακολουθίες του ναού, και εκτελούσε χωρίς δισταγμό κάθε εντολή που του εμπιστεύονταν οι μεγαλύτεροι αδελφοί της μονής. Δεν καθόταν ποτέ μαζί με τους πατέρες στην τράπεζα, αλλά αρκείτο σε όσα απέμεναν, λαμβάνοντας τροφή μόνο τρεις φορές την εβδομάδα ως άσκηση εγκρατείας. Η ταπείνωση και η εργατικότητά του ξεχώρισαν αμέσως, και ο πνευματικός του αγώνας έγινε υπόδειγμα μέσα στην αδελφότητα της Σινής Θαυμαστής μονής.

Μετά από πέντε δύσκολα χρόνια ασκήσεως ο Κόνων αξιώθηκε του μοναχικού σχήματος και έλαβε το νέο όνομα Κορνήλιος μέσα σε επίσημη εκκλησιαστική τελετή. Από εκείνη τη στιγμή κανείς αδελφός δεν τον είδε ποτέ να αναπαύεται σε κρεβάτι, διότι κοιμόταν καθιστός ή όρθιος ως ζωντανός στύλος προσευχής. Μερικοί αδελφοί τον περιγελούσαν θεωρώντας τον σαλό κατά Θεόν, όμως ο όσιος υπέμενε ταπεινά τις ύβρεις και αύξανε διαρκώς τους πνευματικούς αγώνες του στην έρημο. Ο γέροντας ζήτησε άδεια από τον ηγούμενο για να ζήσει ως ερημίτης σε ξεχωριστό κελί κοντά στους αδελφούς, και έλαβε ευλογία να εγκατασταθεί.

Μέσα σε εκείνο το ήσυχο κελί επιδιδόταν αδιάκοπα στη νηστεία, την προσευχή και την αγρυπνία, ξεχνώντας πλήρως τις φυσικές ανάγκες του σώματος. Κάποτε οι αδελφοί τον βρήκαν μισοζώντανο μέσα στο κελί του, και η ξύλινη πόρτα ήταν κλειδωμένη ερμητικά από μέσα. Επί τρεις ολόκληρους μήνες ο Κορνήλιος παρέμεινε άρρωστος, και έπαιρνε μόνον λίγο νερό και χυμό για να συντηρηθεί. Όταν συνήλθε με την παρότρυνση του ηγουμένου, αποφάσισε να επανέλθει ανάμεσα στους αδελφούς και να συνεχίσει την κοινοβιακή ζωή με ταπείνωση.

Έτσι ο Κορνήλιος έγινε ζωντανό παράδειγμα υπακοής για τους νεοφανείς δοκίμους της μονής, διδάσκοντας με τη σιωπή του αυτά που οι λόγοι αδυνατούν να εκφράσουν. Ο Άγιος Κορνήλιος ανέλαβε το διακόνημα του εκκλησιαστικού στη μονή, διακονούσε στην τράπεζα και εργαζόταν εθελοντικά στον κήπο του μοναστηριού. Σαν ευλογία στους κόπους του οσίου, εξαιρετικά μήλα ωρίμαζαν στο περιβόλι, τα οποία μοίραζε ολόψυχα στους προσκυνητές της μονής. Το σώμα του ξεράθηκε από τις αυστηρές νηστείες και τις ολονύκτιες αγρυπνίες, αλλά ο γέροντας δεν σταματούσε ποτέ να μοχθεί.

Με τα ίδια του τα χέρια κατασκεύασε ένα πηγάδι καθαρού νερού για τις πρακτικές ανάγκες της αδελφότητος. Επί τριάντα ολόκληρα χρόνια ο Κορνήλιος έζησε σε πλήρη ησυχία και σιωπή, και οι αδελφοί τον θεωρούσαν κωφάλαλο γέροντα. Λίγο πριν από την οσιακή κοίμησή του, στις είκοσι δύο Ιουλίου του έτους χίλια εξακόσια ενενήντα τρία, ο όσιος εξομολογήθηκε στον ιερέα Βαρλαάμ. Έλαβε τα Άχραντα Μυστήρια και ντύθηκε το μέγα και αγγελικό σχήμα, παραδίδοντας ειρηνικά το πνεύμα του στον δίκαιο Κύριο.

Εννέα χρόνια αργότερα, κατά την ανοικοδόμηση νέου ναού, βρέθηκαν τα τίμια λείψανά του ανακαινισμένα, άφθαρτα και ευωδιάζοντα μέσα στο παρεκκλήσι. Αργότερα ο Άγιος Δημήτριος, μητροπολίτης Ροστώφ, επεσκέφθη τη μονή και αναγνώρισε τα ιερά λείψανα, συνέθεσε δε τροπάριο και κοντάκιο προς τιμήν του οσίου. Όσιε Κορνήλιε του Περεγιασλάβ, σιωπηλέ ασκητά και θαυματουργέ της ρωσικής γης, πρέσβευε υπέρ ημών στον Νυμφίο Χριστό, αμήν.