Μέσα στις στάχτες ενός σπιτιού που μόλις είχε καεί στο Καζάν, ένα εννιάχρονο κορίτσι, η Ματρώνα, βρήκε θαμμένη μια εικόνα της Παναγίας με ολόφρεσκο πρόσωπο. Λίγα χρόνια αργότερα η ίδια αυτή εικόνα θα οδηγούσε τα ρωσικά στρατεύματα του Ποζάρσκι στην απελευθέρωση της Μόσχας από τους Πολωνούς. Η ιστορία ξεκινά το χίλια πεντακόσια εβδομήντα εννιά, στα χρόνια του τσάρου Ιβάν του Τρομερού, που είχε κατακτήσει την πόλη του Καζάν, πρωτεύουσα του ταταρικού βασιλείου.

Μετά την άλωση, ο τσάρος έθεσε αμέσως τα θεμέλια καθεδρικού ναού προς τιμήν του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου και όρισε τόπους για άλλες εκκλησίες. Τον επόμενο χρόνο ιδρύθηκε επισκοπή στο Καζάν, με πρώτο επίσκοπο τον άγιο Γουρία, ο οποίος εργάστηκε με ζήλο για τη διάδοση του Χριστιανισμού. Ο διάδοχός του, άγιος Γερμανός, συνέχισε το ίδιο έργο, αν και οι μουσουλμάνοι αντιστέκονταν με σφοδρότητα. Μια φοβερή πυρκαγιά κατέστρεψε τότε το μισό Κρεμλίνο του Καζάν και μέρος της πόλης, και οι μουσουλμάνοι έλεγαν ότι ο Θεός των χριστιανών δεν δείχνει έλεος.

Σε αυτή τη δύσκολη στιγμή, η Παναγία θέλησε να στηρίξει την Ορθοδοξία και να δοξάσει την εικόνα της μέσα από ένα μικρό κορίτσι. Ένας τοξότης ετοιμαζόταν να χτίσει σπίτι πάνω στα αποκαΐδια. Στη μικρή του κόρη, τη Ματρώνα, εμφανίστηκε η Θεοτόκος και της ζήτησε να αναγγείλει στον αρχιεπίσκοπο και στους άρχοντες της πόλης ότι κρυβόταν θαμμένη στη γη η εικόνα της. Η μητέρα όμως δεν έδωσε σημασία στα λόγια της κόρης της. Το όραμα επαναλήφθηκε, και την τρίτη φορά η Ματρώνα είδε την ίδια την εικόνα, από όπου ακούστηκε φοβερή φωνή: «Αν δεν αναγγείλεις τα λόγια μου, θα φανερωθώ αλλού και εσύ θα χαθείς».

Τότε η μητέρα οδήγησε την κόρη στους άρχοντες και στον αρχιεπίσκοπο Ιερεμία, αλλά κανείς δεν την πίστεψε. Στις οκτώ Ιουλίου, η ίδια η Ματρώνα άρχισε να σκάβει στο σημείο που της είχε υποδειχθεί. Σύντομα βρέθηκε η εικόνα της Θεοτόκου, τυλιγμένη σε παλιό βυσσινί ύφασμα, με το πρόσωπο φρέσκο και ολοκάθαρο σαν μόλις ζωγραφισμένο. Ο αρχιεπίσκοπος του Καζάν μετέφερε την εικόνα με λιτανεία στον ναό του αγίου Νικολάου, του οποίου εφημέριος ήταν τότε ο μετέπειτα Πατριάρχης Ερμογένης, ο οποίος και κατέγραψε την ιστορία της εύρεσης.

Στη μεταφορά της εικόνας προς τον καθεδρικό ναό του Ευαγγελισμού, συνέβη το πρώτο θαύμα, όταν ένας τυφλός για τρία χρόνια, ονόματι Ιωσήφ, ξαναβρήκε το φως του. Μέσα στον ναό θεραπεύτηκε και άλλος τυφλός, ο Νικήτας, και έκτοτε πλήθος ασθενών, ιδίως από παθήσεις των ματιών, έβρισκαν τη γιατρειά τους μπροστά στην εικόνα. Ο αρχιεπίσκοπος και οι άρχοντες έστειλαν στον τσάρο αναλυτική αναφορά μαζί με πιστό αντίγραφο της εικόνας. Ο τσάρος διέταξε να ανεγερθεί γυναικείο μοναστήρι σαράντα μοναζουσών στον τόπο της εύρεσης, για να φυλάσσεται εκεί η ιερή εικόνα.

Πρώτες κουρεύτηκαν μοναχές η μικρή Ματρώνα και η μητέρα της. Σύντομα χτίστηκε νέος πέτρινος ναός με τράπεζα, και το χίλια πεντακόσια ενενήντα τέσσερα ανεγέρθηκε μεγαλύτερος καθεδρικός ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, που εγκαινίασε ο μητροπολίτης Ερμογένης τον επόμενο χρόνο. Οι μοναχές αυξήθηκαν σε εξήντα τέσσερις, και πλούσια αναθήματα έφταναν συνεχώς στη μονή. Η εικόνα σκεπάστηκε με χρυσή επένδυση, στολισμένη με πολύτιμους λίθους και μαργαριτάρια.

Αργότερα, η αυτοκράτειρα Αικατερίνη πρόσφερε νέες πολυτελείς διακοσμήσεις και χρηματοδότησε την ανέγερση νέου ναού, ο οποίος εγκαινιάστηκε το χίλια οκτακόσια οκτώ. Η εμφάνιση της εικόνας του Καζάν συνδέθηκε με τον θρίαμβο των Ρώσων εναντίον των μουσουλμάνων Τατάρων, και όσο η ιερή εικόνα παρέμενε στο Καζάν, οι πιστοί ένιωθαν προστατευμένοι από τον κίνδυνο της Ανατολής. Τη νύχτα προς τις είκοσι εννιά Ιουνίου του χίλια εννιακόσια τέσσερα, κλέφτες εισέβαλαν στον καθεδρικό ναό της μονής και άρπαξαν τη θαυματουργή εικόνα.

Οι δράστες δεν βρέθηκαν ποτέ, και πιστεύεται ότι κατέστρεψαν την εικόνα για χάρη του πολύτιμου στολισμού της. Λίγο αργότερα, η χώρα γνώρισε την ήττα από την Ανατολή. Δύο γνώμες κυκλοφορούν για την τύχη της αυθεντικής εικόνας. Άλλοι υποστηρίζουν ότι η αρχική εικόνα είχε ήδη μεταφερθεί κρυφά στη Μόσχα από ευλάβεια των τσάρων, και αργότερα κατέληξε στον καζάνσκι καθεδρικό ναό της Αγίας Πετρούπολης. Άλλοι θεωρούν ότι η αυθεντική εικόνα συνόδευε τα στρατεύματα του Ποζάρσκι και έμεινε στον ναό που έχτισε εκείνος στην Κόκκινη Πλατεία της Μόσχας.

Όπως και αν έχει, και οι τρεις εικόνες υπήρξαν μεγάλες πηγές χάριτος της Παναγίας για τον ρωσικό λαό. Στο Καζάν της Αγίας Πετρούπολης βρίσκεται και ο τάφος του Κουτούζοφ, που αναπαύεται μετά το ιστορικό κατόρθωμά του. Το χίλια οκτακόσια δώδεκα, όταν ο τσάρος Αλέξανδρος ο Πρώτος τον διόρισε αρχιστράτηγο, ο Κουτούζοφ πέρασε πρώτα από τον ναό για προσευχή. Ο λαός ξεζώνει τα άλογα της άμαξάς του και φώναζε να διώξει τους Γάλλους από τη ρωσική γη. Μετά τη δοξολογία, τοποθέτησαν πάνω του την εικόνα του Καζάν, και η Παναγία δεν απέρριψε τις ελπίδες του γέροντα στρατηγού.

Ο στρατάρχης επέστρεψε με ανείπωτη δόξα και αναπαύθηκε μέσα στον ίδιο ναό. Από εκείνη την εποχή σώζεται και ένα λαμπρό ασημένιο τέμπλο, φτιαγμένο από ασήμι που πήραν οι Κοζάκοι από τους Γάλλους, οι οποίοι είχαν λεηλατήσει τις εκκλησίες της Μόσχας. Η εικόνα της Μόσχας είχε σταλεί άλλοτε από το Καζάν στον πρίγκιπα Ποζάρσκι, που οδηγούσε τα ρωσικά στρατεύματα για την απελευθέρωση της πρωτεύουσας. Οι στρατιώτες προσεύχονταν θερμά στη Θεοτόκο, και στις είκοσι δύο Οκτωβρίου έδιωξαν τους Πολωνούς και ελευθέρωσαν το Κρεμλίνο. Σε ανάμνηση καθιερώθηκε δεύτερη εορτή της εικόνας του Καζάν, πρώτα στη Μόσχα και κατόπιν σε όλη τη Ρωσία.