Ένας Ρωμαίος στρατιώτης πέταξε από πάνω του τα όπλα της αυτοκρατορίας για να φορέσει την πανοπλία του Χριστού στην Απολλωνία της Θράκης. Όταν έμαθε πως ερχόταν ο σκληρός ηγεμόνας Δομιτιανός, βαπτίστηκε κρυφά και αφοσιώθηκε στην προσευχή και στη νηστεία. Ζούσε στα χρόνια του αυτοκράτορα Τραϊανού, όταν οι ειδωλολάτρες κρατούσαν ακόμη γερά τη σκοτεινή λατρεία των δαιμόνων. Ο Δομιτιανός, ηγεμόνας της Πισιδικής Αντιοχείας, είχε ζητήσει από τον αυτοκράτορα ειδική εξουσία πάνω στους χριστιανούς.

Με αυτή την εξουσιοδότηση περνούσε από πόλη σε πόλη και αναζητούσε όσους ομολογούσαν την πίστη του Χριστού. Φτάνοντας στην περιοχή της Σωζοπόλεως, πλησίασε στην πόλη που ονομαζόταν Απολλωνία. Εκεί ζούσε ο στρατιώτης Ζώσιμος, που από καιρό λαχταρούσε να γίνει μαθητής του Κυρίου. Μόλις άκουσε για τον επερχόμενο διωγμό, έβγαλε τη στρατιωτική στολή και προσκολλήθηκε με όλη την ψυχή του στην Εκκλησία. Διδάχθηκε την πίστη με ζήλο, δέχτηκε το άγιο βάπτισμα και αγωνιζόταν στην αγνότητα, στη σωφροσύνη και στην αδιάλειπτη δέηση.

Λίγες ημέρες μετά την άφιξη του ηγεμόνα στην πόλη, ένας ειδωλολάτρης τον πλησίασε και κατήγγειλε τον στρατιώτη του Χριστού. Είπε πως ο Ζώσιμος καταφρόνησε τον αυτοκράτορα, απαρνήθηκε τη στρατιωτική του τιμή και ονόμαζε τον εαυτό του χριστιανό. Ο Δομιτιανός διέταξε αμέσως να τον φέρουν δεμένο στο δικαστήριο για ανάκριση. Όταν ο μάρτυρας εμφανίστηκε με γαλήνιο πρόσωπο, ο ηγεμόνας τον ρώτησε σκληρά αν ήταν αυτός ο Ζώσιμος. Εκείνος αποκρίθηκε με θάρρος πως ήταν δούλος του Κυρίου του Ιησού Χριστού.

Ο δικαστής τον πίεσε να ομολογήσει σε ποιον αυτοκράτορα ανήκε στρατιωτικά. Ο μάρτυρας απάντησε ότι κάποτε υπηρετούσε τον επίγειο βασιλιά, μα τώρα στρατευόταν στον αληθινό Θεό. Ο Δομιτιανός τον προέτρεψε να θυσιάσει στους θεούς για να συγχωρηθεί η ανυπακοή του προς τον Τραϊανό. Ο γενναίος Ζώσιμος όμως απάντησε πως ποτέ δεν θα προσέφερε θυσία στα είδωλα. Τότε ο οργισμένος δικαστής τον έστειλε αμέσως στη φυλακή, για να σκεφτεί τη στάση του μέχρι την αυριανή δίκη.

Το πρωί τον έφεραν πάλι δεμένο στο βήμα και τον κρέμασαν σε ξύλο βασανισμού. Ο ηγεμόνας τον απείλησε με φοβερά μαρτύρια αν δεν θυσίαζε αμέσως στους θεούς της αυτοκρατορίας. Ο μάρτυρας απάντησε ότι ούτε με λόγια ούτε με πληγές κανείς δεν θα τον έπειθε να αρνηθεί τον Χριστό. Οι δήμιοι τον κτυπούσαν ανελέητα, ώσπου το χώμα κάτω του βάφτηκε από το αίμα του. Ο άγιος ύψωσε φωνή προς τον Κύριο και ζήτησε δύναμη για να μην νικηθεί από τις απειλές.

Παρακάλεσε να γνωρίσουν όλοι οι άπιστοι, μέσα από τη δική του υπομονή, τον μόνο αληθινό Θεό. Ξαφνικά ακούστηκε φωνή από τον ουρανό που τον ενίσχυε και βεβαίωνε πως ο Κύριος ήταν μαζί του. Την ίδια φωνή άκουσαν ο Δομιτιανός και όσοι παραστέκονταν στο μαρτύριο. Άλλοι θεωρούσαν τον μάρτυρα μάγο, ενώ άλλοι ομολογούσαν τη δύναμη του Θεού των χριστιανών. Πολλοί από τον λαό, βλέποντας την υπερφυσική του υπομονή, πίστεψαν στον Χριστό.

Ο ηγεμόνας ντράπηκε και άρχισε να σκέφτεται με ποιον τρόπο θα τον θανάτωνε φρικτότερα. Διέταξε λοιπόν να φέρουν χάλκινο κρεβάτι και να ανάψουν από κάτω δυνατή φωτιά. Όταν το μέταλλο πυρακτώθηκε, πρόσταξε να ξαπλώσουν πάνω του γυμνό τον στρατιώτη του Χριστού. Ο Ζώσιμος έκανε με γαλήνη το σημείο του σταυρού και ανέβηκε στο φλεγόμενο κρεβάτι χωρίς δισταγμό. Ο Κύριος όμως μετέβαλε αμέσως τη φωτιά σε δροσιά μέσω των αγίων του αγγέλων.

Οι παριστάμενοι νόμιζαν πως ο μάρτυρας είχε ήδη παραδώσει την ψυχή του στις φλόγες. Άγγελοι Κυρίου τότε τον σήκωσαν μπροστά σε όλους και τον έστησαν ζωντανό δίπλα στο κρεβάτι. Το σώμα του δεν είχε καμία βλάβη από την πυρακτωμένη χαλκόστρωση. Ο λαός δόξασε τον αληθινό Θεό και πολλοί προσήλθαν στην πίστη του Χριστού. Ο ντροπιασμένος Δομιτιανός σηκώθηκε και έφυγε, αφού πρόσταξε να κρατηθεί ο μάρτυρας υπό φρούρηση.

Έπειτα από λίγο ξεκίνησε για την πόλη που ονομαζόταν Κονωναία. Διέταξε να σύρουν δεμένο μαζί τους και τον Ζώσιμο, ώστε να ολοκληρώσει εκεί το βασανιστικό του σχέδιο και να τον θανατώσει με τρόπο φρικτό. Στην Κονωναία ο ηγεμόνας κάθισε στο δικαστικό βήμα και επινόησε νέα φοβερή τιμωρία. Πρόσταξε να φορέσουν στον μάρτυρα σιδερένια σανδάλια με κοφτερά καρφιά και να τον δέσουν πίσω από αδάμαστα νεαρά άλογα. Ο άγιος όμως έτρεχε με τόση δύναμη που έμοιαζε να ξεπερνά ακόμη και τα ζώα.

Παρακαλούσε τον Θεό να του χαρίσει την ταχύτητα του ελαφιού και υπομονή ως το τέλος. Βλέποντας την ακατάβλητη γενναιότητα του μάρτυρα, ο Δομιτιανός διέταξε να τον κλείσουν στη φυλακή χωρίς ψωμί και νερό. Μετά από τρεις ημέρες δίψας και πείνας, μπήκαν στο κελί δύο νέοι με ολόλαμπρα πρόσωπα. Ο ένας κρατούσε καθαρό άρτο και ο άλλος δοχείο με δροσερό νερό. Του είπαν να δεχθεί το πολύτιμο δώρο που έστελνε ο Κύριος στον πιστό δούλο του.

Ο μάρτυρας έφαγε, ήπιε και δυνάμωσε στο σώμα και στο φρόνημα. Ευχαρίστησε τον Θεό που δεν τον περιφρόνησε αλλά τον χόρτασε με ουράνιο τραπέζι. Ύμνησε με δάκρυα τη μεγαλοσύνη και την ευσπλαχνία του φιλάνθρωπου Δεσπότη. Το πρωί ο ηγεμόνας τον κάλεσε ξανά στο βήμα και έμεινε άναυδος από το φωτεινό του πρόσωπο. Νόμιζε ότι ο μάρτυρας είχε υποχωρήσει και τον προέτρεψε να θυσιάσει για να γλιτώσει από νέα μαρτύρια.

Ο Ζώσιμος όμως απάντησε ότι μόνο τον δικό του Θεό λάτρευε με όλη του τη δύναμη. Οργισμένος ο δικαστής διέταξε να τον κρεμάσουν πάλι στο ξύλο και να ξεσχίζουν τις σάρκες του με σιδερένιες χτένες. Ο μάρτυρας ευχαριστούσε με φωνή μεγάλη τον Χριστό, τον Δημιουργό του φωτός, για την υπεράνθρωπη ενίσχυση. Στη συνέχεια ο ηγεμόνας τον ξανατοποθέτησε μπροστά του και τον πίεσε να υποταχθεί. Ο άγιος ονόμασε τους θεούς της αυτοκρατορίας δαιμόνια και κάλεσε τον δικαστή να εγκαταλείψει την πλάνη του.

Ο Δομιτιανός τότε διέταξε να καίνε την κοιλιά του με αναμμένα κεριά. Ο μάρτυρας απάντησε πως δεν θα νικιόταν ποτέ, γιατί μαζί του ήταν ο ίδιος ο Χριστός. Ομολόγησε πως ποθούσε ολόψυχα τον θάνατο για χάρη του Κυρίου. Έτσι ο ηγεμόνας τον καταδίκασε τελικά σε αποκεφαλισμό με τσεκούρι. Καθώς οδηγούσαν τον γενναίο μάρτυρα στον τόπο της εκτέλεσης, εκείνος προσευχόταν με ταπεινή και γαλήνια καρδιά.

Ζητούσε από τον Θεό να δεχθεί την ψυχή του μαζί με όσους ευαρέστησαν τον Δεσπότη από αρχαιότατους χρόνους. Ονόμαζε τον Κύριο δόξα και καύχημά του στους αιώνες των αιώνων. Όταν έφτασε στον συνηθισμένο τόπο των θανατώσεων, έκλινε ταπεινά τον αυχένα κάτω από τη λάμα. Πρόσφερε την τίμια κεφαλή του για την αγάπη του Χριστού με χαρά και ειρήνη. Το μαρτύριο τελείωσε στις δεκαεννέα Ιουνίου, μέσα στην πόλη που ονομαζόταν Κονωναία.

Τότε στη Ρώμη βασίλευε ακόμη ο Τραϊανός, ενώ πάνω στους πιστούς βασίλευε ο μόνος αληθινός Κύριος. Ο άγιος Ζώσιμος βρήκε τη ζωή την αιώνια, αφού πέθανε με ξίφος για την Αυτοζωή. Από στρατιώτης του Τραϊανού έγινε αθλητής ακαταγώνιστος της επουράνιας βασιλείας. Η μνήμη του στολίζει την Εκκλησία με το παράδειγμα της ανδρείας του πίστεως. Η Απολλωνία της Θράκης τον δώρισε στον ουρανό ως λαμπρό μαργαριτάρι του μαρτυρικού χορού. Ο Χριστός τον στεφάνωσε με το αμάραντο στεφάνι της νίκης στους αιώνες.